نگاهی به ادبیات جنایی و کارآگاهان اروپایی از زاویه ای جدید، مقاله ادبي، ادبيات فارسي، سايت رسمي مجيد اخشابي، نگاهی به ادبیات جنایی و کارآگاهان اروپایی از زاویه ای جدید، مقاله نگاهی به ادبیات جنایی و کارآگاهان اروپایی از زاویه ای جدید Key words: a new angle to look at the literature of European criminal investigators, articles, literary Persian, the official website of M. Akhshabi, angular look of the new European Literature Crime and detectives, criminal investigators article looks at the literature of Europe from a new angle
داستان های جنایی مانند شیشه هایی هستند که برای انگشت نگاری به کار می روند. آنها قادرند اثر انگشت های تاریخ را آشکار کنند. از هولمز و پوآرو بگیرید تا کارآگاهان مدرن هر کدام در زمانه پرتلاطم خودشان نقش مهمی داشته اند. یکی از کارکردهای داستان این است که به عنوان نوعی از توریسم برای مخاطب به کار می رود، چه موقعیت ها و مردم و مکان های مختلفی که ما به آنها دسترسی نداریم را به ما نشان بدهد و چه احساسات و وقایع گذشته را به یادمان بیاورد. البته در داستان های جنایی کارکرد دوم خیلی تجلی پیدا نمی کند...



بیشتر شیفتگان داستان های جنایی خوشبختانه در زندگی شان نه قاتل بوده اند و نه با قربانی یک جنایت از نزدیک آشنا بوده اند. اما این ژانر از داستان ها نمونه بسیار خوبی برای کارکرد اول داستان هستند. گونه ادبیات جنایی در طول تاریخ همیشه شبیه به یک آژانس مسافرتی عمل کرده است. مشتریانش را به خارج از مرزها برده و آنها را با فرهنگ های ناشناخته آشنا کرده است. تولد داستان های جنایی را همزمان با انتشار کتاب «قتل در خیابان مرگ» ادگار آلن پو می دانند که در سال ۱۸۴۱ توسط این نویسنده معروف آمریکایی که بیشتر کارهایش در ژانر وحشت بود، نوشته شد اما داستانش در پاریس می گذشت. از آن به بعد این ژانر ادبی شبیه به بلیتی برای تورهای بزرگ برای دیدن و تجسم سرتاسر جهان شد.

آگاتا کریستی به عنوان ملکه جنایی نویسان به دلیل تمکن مالی که داشت و شغل همسرش که باستان شناس بود خودش هم سفرهای زیادی به نقاط مختلف جهان داشت و به همین جهت می توانست به راحتی کارآگاه هایش را هم در داستان هایش به سفر بفرستد. اولین شان هرکول پوآرو بود که با قطار سریع السیر شرق همسفر شد که در آن جنایتی هولناک اتفاق افتاد، در سفری به کناره رود نیل راز یک جنایت را کشف کرد و در سفری هوایی قاتل دیگری را به دام انداخت. کریستی برای مخاطبانش سفرها و مکان هایی را تشریح و مجسم می کرد که در زندگی واقعی امکان دیدن شان برایشان به راحتی میسر نبود یا حتی به خیال می مانست. در اواخر قرن بیستم، خوانندگان، شنوندگان و تماشاگران داستان های جنایی از خلال داستان های کارآگاه مگره نوشته ژرژ سیمنون با فرهنگ و کشور فرانسه آشنا شدند.

با جنایت هایی که کمیسر ون درواک در کتاب های نیکلاس فریلینگ درگیرش می شد، هلند را شناختند. (بر مبنای داستان های کمیسر ون درواک یکی از موفق ترین سریال های تلویزیونی آن دوره با بازی بری فوستر ساخته شد و کمیسری که فریلینگ در کتاب هایش خلق کرده بود حتی به فهرست محبوب ترین موسیقی های پاپ آن دوره هم راه یافت!) در همین دوره بود که مثلا خوانندگان انگلیسی تازه با کشورهای اسکاندیناوی مانند سوئد از طریق خواندن یکسری داستان های جنایی که در این کشور ها می گذشت، آشنا شدند. با گرفتن رد پای این سفرهای کارآگاهی، رادیو ۴ بی بی سی یک برنامه ۱۵ قسمتی ساخت و در آن از کارآگاهان داستان های جنایی، از پوآروی کریستی تا کارآگاه هری هول نروژی که جو نسبو آفرید، استفاده کرد و از طریق آنها توانست تاریخ اروپای مدرن را دوباره کشف کند. رمان های پلیسی برای چنین تحقیقاتی بسیار مفیدند چرا که روند کار پلیس با جزئیات در آنها تشریح می شود. (این جزئیات شامل توضیح مناطق جغرافیایی و حتی گاهی فرهنگی بخش های مختلف جهان است.) رمان نویسانی که در ژانری غیر از گونه جنایی می نویسند، نیازی ندارند(و در اغلب موارد تمایلی هم ندارند) که برای شخصیت های داستان شان شغل، لباس، درآمد یا پیشینه خانوادگی تعریف کنند.

اما به خاطر مشاهدات و شاهدانی که در داستان های جنایی وجود دارند و در جریان تحقیق پلیس یا کارآگاهان درباره جنایت رخ داده بسیار مهم هستند، نویسندگان جنایی معمولا جزئیات اجتماعی از قبیل زمان حرکت قطارها، مارک های لباس ها، مغازه ها و حتی مطالب چاپ شده در روزنامه ها را به دقت شرح می دهند. انگیزه جنایت ها هم که اصولا بر این مبنا شکل می گیرند که مقتول چه کسی بوده، صاحب چه چیزهایی بوده یا به چه چیزهایی تمایل داشته است. درنتیجه رمان های جنایی خوب مانند پرونده ای برای زمان و دوران خودشان هستند. برای مثال در داستان های اسرارآمیز آگاتا کریستی یک نظام رفاهی اجتماعی خوب را که به بیکاران کمک می کند، می توان از لابه لای دیالوگ های کارمندانی که تازه بیشتر به عنوان کاراکترهای فرعی در این داستان ها حضور دارند، دریافت یا از خلال گزارش هایی که خبرنگاران برای پوشش دادن بحث رفراندوم برای استقلال اسکاتلند در داستان های جنایی ایان رنکین تهیه می کنند، می شود تاریخ اسکاتلند و فراز و نشیب های سیاسی آن را در ۲۵ سال گذشته بررسی کرد. کافی است همان یک کتاب «فرو رفته در تاریکی» (منتشرشده در سال ۲۰۰۰) را بخوانید که در مورد پیدا شدن یک جسد در ساختمان پارلمان اسکاتلند است. به روشی مشابه تاریخ نگاران آینده با خواندن همین کتاب های پلیسی متوجه خواهند شد که مثلا چرا یک فرد مسلح آنارشیست سال ۲۰۱۱ در نروژ ۷۷نفر را به قتل رسانید. آنها با خواندن کتاب های جنایی که در این یک دهه منتشر شده می توانند کشف کنند که پشت همه اینها چه نیرویی و چه اتفاقاتی پنهان بوده است.

داستان های جنایی اثر انگشت تاریخ را زیر ذره بین می گذارند، پیش از اینکه حتی روزنامه نگاران یا سیاستمداران بتوانند آن را ببینند و درست همان طور که در تحقیقات دادگاهی داستان های جنایی اتفاق می افتد، تکه تکه های شواهد که به نظر ربطی هم به هم ندارند، در نهایت کنار هم قرار می گیرند و ذهن خواننده می تواند الگوی تاریخی آن زمان را کاملا تجسم کند.

احتمالا خوانندگان مشتاق این ژانر می توانند حدس بزنند که همچنان پدرخوانده بی چون و چرای این ژانر ادبی، سرآرتور کانن دویل(۱۸۵۹ ۱۹۳۰)، خالق شخصیت مشهور شرلوک هلمز است. سری داستان های شرلوک هلمز از سال ۱۸۸۷ تا ۱۹۲۳ منتشر شد گرچه تا همین امروز حضور هلمز در سایر رسانه های هنری مانند سینما و تلویزیون ادامه دارد. هنوز هم سایه قدرتمند شرلوک هلمز روی سر تمام کارآگاهانی است که بعد او خلق شدند. شرلوک هلمز شاید تنها کارآگاهی است که علاوه بر اینکه فرهنگ آن زمان لندن را بازتاب می دهد، آنقدر شهرت و محبوبیت پیدا می کند که خودش یک جغرافیا و فرهنگ جدید پایه گذاری کند و خیابان تخیلی بیکر که محل سکونت دکتر واتسون و شرلوک هلمز در کتاب کانن دویل بود واقعا در لندن برای خودش جایی پیدا کند.

می گویند هنوز که هنوز است خوانندگان مشتاق داستان های هلمز برای او به نشانی خانه شماره ۲۲۱ خیابان بیکر نامه می نویسند!

یا حتی بیایید و هرکول پوآرو را در نظر بگیرید که از سال ۱۹۲۰ تا ۱۹۷۵ کتاب هایش منتشر می شد. ظن قوی بر آن است که کریستی با هدف مشخصی پوآرو را یک کارآگاه بلژیکی معرفی کرده است چون اگر او انگلیسی بود، خصوصیات اخلاقی اش مانند ادراک شهودی، کناره گیری و سرد بودن، مشکل پسندی و رابطه اش با غذا یا لباس او را شبیه به یکی دیگر از کارآگاهان مشابه شرلوک هلمز می کرد. اما حالا پوآروی بلژیکی نماد قسمت دیگری از اروپا به جز انگلستان است و فرهنگ آنجا را با خودش یدک می کشد.

دراماتیک ترین داستان های کارآگاهی بعد از هولمز و پوآرو، مربوط به کمیسر ژول مگره است که فرسنگ ها با لندن آنها فاصله دارد و یک پاریسی اصیل است اما ویژگی های هولمزی زیادی می توان در وی یافت.

این حس قوی آداب و رسوم در رمان های جنایی است بخصوص وقتی خیلی مشخص می شود که نسل به نسل از نویسندگان پیشگام این ژانر به رمان نویسان مهم اینگونه ادبی انتقال یافته است. ادبیات جنایی آنقدر در جهان طرفدار دارد که حتی امسال جشنواره ای مخصوص داستان های پلیسی جنایی در انگلستان برگزار شد و در آن جو نسبو که امروزه مشهورترین رمان نویس جنایی در جهان است سخنرانی کرد. نسبو از کارآگاه هری هول که خالقش است سخن گفت و اینکه از ابتدا می دانسته هول در چند داستان باید حضور داشته باشد تا جذابیتش حفظ شود و ویژگی های شخصیتی او کاملا منطبق با فرهنگ و آداب نروژی است .به جای خرید تور مسافرتی به نزدیک ترین کتابفروشی سری بزنید و چند کتاب پلیسی بخرید تا با جهانی دیگر آشنا شوید.



مترجم: صوفیا نصرالهی
روزنامه تهران امروز ( www.tehrooz.com )


به همت: مريم پورمحمدي
مسؤول ارشد سايت
مسؤول انجمن آموزشگاه ادبيات
اختصاصي‌هاي سايت (دانلود برنامه ها، عكسها و پوسترها، مصاحبه‌هاي مجيد اخشابي)
گرافيك
فتوشاپ
پرسش و پاسخ های مرتبط با انجمنها
معرفی عوامل و دست اندرکاران سایت
ايميل: zendegi_khazan@yahoo.com
شناسه ياهو: zendegi_khazan
0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.