دردسرهای ادبیات، نکته ای درباره «ادبیات و انقلاب» یورگن روله، مقالات ادبي، ادبيات فارسي، مقالات ادبي سايت رسمي مجيد اخشابي، ادبيات و انقلاب، رمان، داستان، كتاب، نويسنده، شاعر، Key words: headache literature, the point about "Literature and Revolution,» Jürgen Rolle, literary essays, Persian literature, literary essays Majid Akhshaby official website, and the literature, novels, stories, books, author, poet
«ادبیات و انقلاب» یورگن روله نوعی وقایع نگاری ادبیات روسیه در دوران انقلاب اکتبر و پس از آن و روایت سرگذشت تراژیک نویسندگان در این دوران است. یورگن روله در این کتاب به آثار ادبی مهمی که در پیوند با انقلاب روسیه (چه در تایید و چه در نقد حکومت شوروی) نوشته شدند پرداخته است؛ آثاری که بسیاری از آنها به رغم همسویی نویسندگان شان با انقلاب، پس از مدتی از طرف حکومت شوروی به عنوان آثار ضاله و ضدانقلاب گرفتار سانسور و تحریف و بازنویسی طبق معیارهای حکومتی شدند و نویسندگان شان یا خودکشی کردند یا تیرباران شدند یا به کارمندان و کارگزاران ادبیات فرمایشی حکومت شوروی بدل شدند یا سر از اردوگاه ها درآوردند...



این گونه است که در آغاز یکی از فصل های کتاب درباره زامیاتین – نویسنده رمان «ما» که خود در آغاز از همراهان وفادار انقلاب شوروی بود، اما رمانش به مذاق روایت رسمی از انقلاب و حکومت انقلابی خوش نیامد– به نقل از دانشنامه ادبی مسکو آمده است: «دانشنامه ادبی مسکو در بخش مربوط به سال ۳۹ – ۱۹۲۹، زامیاتین را نویسنده ای واداده و ضدانقلابی معرفی می کند و رمان او را به نام «ما» اثری رذیلانه و در مورد آینده سوسیالیسم، توهین آمیز می خواند.» اما تراژدی–کمیک ترین حادثه در دوران مواجهه خصمانه حکومت کمونیستی شوروی با ادبیات و نویسندگان انقلابی، در مورد «دن آرام» میخاییل شولوخوف رخ می دهد. رمانی که به رغم باورهای ایدئولوژیک نویسنده اش از قرار گرفتن در چارچوب های تنگ ایدئولوژی رسمی تن می زند و قلدرتر و چموش تر از آن است که حتی با تحریف ها و دست بردن های اجباری در آن، تمام و کمال در چارچوب های تحمیلی حکومت شوروی بگنجد و از طرفی در جایگاهی قرار گرفته است که حکومت شوروی را به برخوردی دوگانه با این رمان وا می دارد.

برخورد دوگانه حکومت شوروی با دن آرام از آن رو است که حکومت نمی تواند به راحتی از خیر مصادره به مطلوب این سان محبوبیت عام پیداکردن این رمان بگذرد و در عین حال نمی تواند آن را همان گونه که نوشته شده بپذیرد. اینجاست که به قول یورگن روله «این وظیفه ناخوشایند به نقدنویسان کمونیستی محول می شود که این اثر را در چارچوب رئالیسم سوسیالیستی جا بیندازند.» روله می نویسد: «وقتی آخرین جلد رمان منتشر شد، اهالی مسکو شبانه جلوی کتابفروشی ها صف کشیدند. شولوخوف به قهرمان ملی تبدیل شده بود.» صف کشیدن مردم برای خریدن آخرین جلد دن آرام، امکان به محاق فراموشی راندن این رمان را از حکومت شوروی می گیرد. نویسنده، خود را به ادبیات فرمایشی تحمیل کرده است و اکنون راهی برای سازمان دهندگان این ادبیات نمانده جز اینکه با دخل و تصرف هایی در دن آرام، آن را مهار و «مال خود» کنند.

اینجاست که منتقدان و سانسورچیان دست به کار جعل روایتی دلخواه حکومت کمونیستی از این رمان می شوند. هدفی که دستیابی به آن آسان نیست و فرجام کار شکست حکومت و دستگاه سانسور از ادبیات را به نمایش می گذارد، چرا که دخل و تصرف ها نمی توانند جان مایه رمان شولوخوف را از بنیان دگرگون کنند. فصل «حماسه قزاق ها» در کتاب «ادبیات و انقلاب»، که درباره کشمکش حکومت شوروی با دن آرام شولوخوف است، از خواندنی ترین فصل های این کتاب است چراکه در آن، تقابل کارگزاران ادبیات رسمی با ادبیات اصیل، به کشمکشی دراماتیک بدل شده و یک تراژدی–کمدی جاندار را به نمایش می گذارد و نشان می دهد که مهار دردسرهای ادبیات برای حکومت ایدئولوژیک شوروی، با تحریف و دستکاری و نوشتن چند تفسیر ایدئولوژیک میسر نمی شود. شولوخوف به تحریف های تحمیلی تن می دهد اما رمان او به رغم این تحریف ها همچنان روی پای خود ایستاده و چارچوب های ایدئولوژیک تحمیل شده به خود را پس می زند و آنها را در حد زایده هایی بی تاثیر بر جانمایه اصیل خود باقی می گذارد و نتیجه اینکه تن دادن شولوخوف به سانسور، حاصلی جز مضحکه سانسور به بار نمی آورد.

ایدئولوژی برای رام کردن اثری که مقابل روایت رسمی و قلابی از انقلاب چموشی می کند به بد مخمصه ای گرفتار شده است و گویا حتی از پس منتقد و نظریه پرداز هوشمندی چون لوکاچ هم برای تبیین ایدئولوژیک اثر کار چندانی بر نمی آید، چراکه گریگوری ملیخوف قهرمان دن آرام به قول یورگن روله قهرمانی «دردسرساز» است و به راحتی تبیین های ایدئولوژیک و حزبی را به خود راه نمی دهد و به قالب آنها در نمی آید. این در حالی است که شولوخوف، خود، به ایدئولوژی حکومت شوروی باور دارد، اما اثر او به عنوان ادبیات، همان قدر به باور او بی اعتناست که رمان های زولا به اعتقاد سفت و سخت او به ناتورالیسم. چنان که اگر بخواهیم رمان های امیل زولا را با مبانی تئوریک ناتورالیسم بسنجیم می بینیم که این رمان ها فراتر از این مبانی اند و راز خواندنی بودنشان در دوران ما در همین فراتر بودن است؛ در تضاد میان باورهای تئوریک نویسنده و آنچه نویسنده، فراتر و بیرون از این باورها هنگام نگارش اثرش کشف می کند و نشان می دهد. یورگن روله با اشاره به چنین تضادی در دن آرام شولوخوف می نویسد: «شولوخوف... تراژدی قزاق های دن را رویدادی تاسف بار، اما مقطعی زودگذر در مسیر ستایش برانگیز تاریخ می دانست. پس از آنکه این مقطع به مشخصه اصلی انقلاب تبدیل شد، او یا سانسورگرانش کوشیدند تاریخ را کمی بزک کنند، ولی این تلاش بیهوده بود؛ این اثر سترگ با چند تصحیح سطحی، با چند اصلاح بی رمق، دگرگون کردنی نبود.»



علی شروقی
روزنامه شرق ( www.sharghnewspaper.com )



به همت: مريم پورمحمدي
مسؤول ارشد سايت
مسؤول انجمن آموزشگاه ادبيات
اختصاصي‌هاي سايت (دانلود برنامه ها، عكسها و پوسترها، مصاحبه‌هاي مجيد اخشابي)
گرافيك
فتوشاپ
پرسش و پاسخ های مرتبط با انجمنها
معرفی عوامل و دست اندرکاران سایت
ايميل: zendegi_khazan@yahoo.com
شناسه ياهو: zendegi_khazan
0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.