مقاله، مقالات ادبي، سايت رسمي مجيد اخشابي، مقالات موضوعي سايت رسمي مجيد اخشابي، مقالات ادبي، مقاله ادبي، مقالات ادبي سايت رسمي مجيد اخشابي، مجيد اخشابي، ادبيات،‌فارسي، ادبيات فارسي، فرهنگي و هنري، فرهنگ، هنر، Key words: essays, literary essays, official website Akhshaby M., M. Akhshaby official theme articles, literary essays, literary articles, literary essays official website Akhshaby M., M. Akhshaby, literature, Persian, Persian literature, culture and art, culture, arts
کشف تازه ای نیست اعلام اینکه اغلب نویسندگان آشنای ما در این سال ها به «فضای داخلی»، به خصوص فضاهای آپارتمانی، علاقه خاصی داشته اند. آنها که از چهاردیواری محدود آپارتمان ها خلاص شده اند برای مکان داستان خویش سقف های دیگری را برگزیده اند و شاید بعد از آپارتمان ها، کافه ها بیشترین طرفدار را داشته اند. در جامعه ایران امروز که محدودیت فضای بیرونی اش بر کسی پوشیده نیست، خصلت چنین مکان هایی آزادی نسبی ای است که خیابان از آدم ها دریغ می کند...



در خانه ها آدم ها می توانند بی ترس شحنه و محتسب حرف بزنند و کافه ها محیطی برای برون ریزی افکار درون هستند، گویی شخصیت های داستان های ما عادت کرده اند زیر این سقف ها آسوده خاطر سخن بگویند و خود را به خواننده نشان دهند.

این انتخاب مکانی بر محتوای داستان ها نیز تاثیر روشنی داشته است. تاکید نویسندگان ما در این سال ها بیشتر بر عرصه خصوصی بوده است. شرایط زندگی خانوادگی آدم های امروز، کنش متقابل اعضای خانواده و در ابعاد وسیع تر اقوام و نزدیکان با هم و آنجا که روابط خونی کنار نهاده می شوند، فرازونشیب روابط عاطفی و دوستی های آشنای این روزها، مایه اصلی کار نویسندگان ما شده است. به نظر نمی رسد که این انتخاب چندان آگاهانه و هدفمند رخ داده باشد، می توان فهرستی تهیه کرد از محدودیت هایی که آرام آرام نویسندگان ما را به سمت این مضامین سوق داده اند. به هر حال، نتیجه اینکه در این سال ها از رمان های اجتماعی ـ سیاسی که گروه شخصیت هایش طیف گسترده ای از آدم ها باشد، یا مثلا از رمان هایی که در تاریخی دیگر می گذرند و آدم هاشان متعلق به عصری دیگرند و آداب و خلقیاتی متفاوت با آن چه می شناسیم دارند، یا از رمان جنایی که پای پلیس و قانون و استدلال را وسط می کشد، یا از رمان های متکی بر تجربه های فرمی و زبانی از آن دست که در دهه ۷۰ می دیدیم (و بهترین نمونه اش، شاید تنها نمونه موفقش، آزاده خانم و نویسنده اش براهنی است) محروم بوده ایم، یا اگر نویسنده ای به این سمت و سو حرکتی کرده (محمدرضا کاتب و رضا قاسمی مثلا) نگاه او به داستان نویسی در هیچ تاریخی از سال های اخیر صدای غالب نبوده است. اما این محدودیت مکانی را چرا به دید انتقادی می نگریم؟ مگر نمی شود مثل بعضی نویسندگان این سال ها، چنین محدودیتی را «ویژگی» ادبیات این نسل دانست و اگر نه مزیت، که تفاوتی با ادبیات نسل های دیگر دانست؟ مگر نمی شود با تاییدات و تشویقات پوپولیستی از محدودیت های ادبیات نخبه گرا و جدا افتادنش از مردم گفت و اعلام کرد وجهه همت ما باید تولید ادبیاتی باشد که طیف گسترده تری از آدم ها مصرفش کنند و مگر این طیف گسترده تر بیشتر وقت شان را زیر سقف ها سپری نمی کنند؟ مشکل اصلی چنین انتخابی، محدودیتی است که از همه سو به رمان های ما اعمال شده است. کوچک شدن دامنه حرکت شخصیت ها به تنگ شدن جولانگاه نویسنده می انجامد و از آن جا، به بسته شدن دست و پای رمان. رمانی که نتواند مکان وقوعش را به محدوده ای وسیع و بادخیز ارتقا دهد، نتواند شخصیت هایش را در معرض هوای تازه قرار دهد تا کله شان باد بخورد و به کار افتد و از این طریق کله ما را هم به کار اندازند، تنک و کم مایه می شود، انگار نویسنده به جای قلاب گرفتن برای بالا رفتن داستانش از دیوار ادبیات، توی سرش می زند تا کوتاه بماند و جهش مهارناشده ای از او سر نزند. نمونه های نویسندگانی که از طریق فرستادن شخصیت هاشان به این فضای بادخیز رمان شان را رستگار کرده اند بسیار است. گراهام گرین در «برایتون راک» از این امکان بهره فراوان برده است.

بخش اعظم حوادث پرشماری که در این رمان ملتهب و جذاب رخ می دهد ناشی از گره خوردن نگاه شخصیت های رمان در خیابان های شهر کوچک برایتون است. تلاقی نگاه های عابرانی که گاه حتی به تصادف از کنار هم می گذرند چندین بار به درگیری و حتی قتل می انجامد و تلاقی نگاه ها کم کم این شهر ساحلی آرام را به جهنمی کوچک بدل می کند که جولانگاه اوباش است و در هر گوشه اش دسته های خلافکار درگیر شده اند. گرین فضای پارانویدی را که پرسه زدن در خیابان های هر شهری تا حدی تولید می کند به مرزهای نهایی می رساند و از طریق ساختن شخصیت هایی که هیچ کدام حاشیه امنیت قابل اعتنایی ندارند، رمانی می نویسد که سراسر اضطراب و تنش و درگیری است و نفس خواننده اش را بند می آورد. در این رمان فقدان امنیت زندگی شهری و پارانویای تحت تعقیب بودن در هر شرایط یک لحظه اعصاب شخصیت ها را رها نمی کند و فشار انتظار مرگ در خیابان که نتیجه رو در رو شدن با صدها غریبه در طول روز است، سر آخر به جنونی دسته جمعی ختم می شود. فضاهایی از این دست در رمان فارسی کمتر تجربه شده است.

شهر به معنایی که گرین در این رمان ساخته، به معنای نیویورکی که پل استر در آثار دهه نودش می سازد یا شیکاگوی سال بلو در همه رمان های مهمش، به معنایی که رب گری یه در پاک کن ها و جن می سازد، نزد نویسندگان ایرانی خیلی طرفدار نداشته است (مهم ترین استثنا شاید همسایه های احمد محمود باشد، که اهواز زنده و دقیق او عصاره التهاب و تنش و اضطراب نیز هست). نویسندگان ما گویی از رها کردن شخصیت در شهر و سپردن سرنوشت او به ید قدرت حوادث پیش بینی ناپذیر شهری هراس دارند و کمتر اجازه می دهند تصادف و برخوردهای نامتعارف و فضای باز و بی در و پیکر شهر نیروی محرکه داستان شان باشد و روایت را پیش ببرد. آنان مکان های مسقف را ترجیح داده اند و ریسک فضای باز را کمتر به جان خریده اند، شاید تا مهار شخصیت از کف شان نرود. اما مکان مسقف خطر بالقوه ای است و علاوه بر مهار شخصیت، چه بسا مهار بلندپروازی و تجربه گرایی نویسنده نیز باشد.


به همت: مريم پورمحمدي
مسؤول ارشد سايت
مسؤول انجمن آموزشگاه ادبيات
اختصاصي‌هاي سايت (دانلود برنامه ها، عكسها و پوسترها، مصاحبه‌هاي مجيد اخشابي)
ايميل: zendegi_khazan@yahoo.com
شناسه ياهو: zendegi_khazan
0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.