اسمش را در حکایت های طناز و حکمت آموز زیاد شنیده ایم. شخص هوشیار و زیرک و طنازی که شبیه عاقلان رفتار نمی کند و همه او را به نام «بهلول» می شناسند. ما ایرانی ها به خاطر خصلت کنایه گویی و نکته دانی ارثی مان او را بسیار دوست داریم و به همین خاطر حکایت هایش را همیشه خوانده و لذت برده ایم. درباره زندگی بهلول اطلاعات زیادی موجود نیست و به همین دلیل ابهامی در مشهورترین ویژگی او یعنی «جنون» وجود دارد. در کتاب های تاریخی عده ای او را از شاگردان امام صادق(ع) معرفی کرده اند و گفته اند، این که او خود را به جنون زده است یک جور تقیه سیاسی برای رهایی از دست هارون الرشید بوده است. اما در متون عرفانی او را جزو «عقلای مجانین» می دانند که به علت مرتبه عقلی و عرفانیشان رفتارشان و گفتارشان با مردم عادی متفاوت است. آن چه درباره بهلول در منابع قدیم آمده است، مجموعه ای است از داستان های جذاب و طنزآمیز که شخصیتی فرزانه اما دیوانه نما را تصویر می کند و خصوصیاتی چون قناعت، بی اعتنایی به قدرت، ظلم ستیزی، لطافت روح، حضور ذهن و نکته دانی او را نشان می دهد. در سال های اخیر، مجموعه حکایات او به فارسی و به زبانی ساده بارها به چاپ رسیده است. در این شماره حکایت های مشهور او را با هم می خوانیم...



دوستی بهلول را پرسید: حالت چون است؟ گفت: حال من مثل گذشته ام خراب است. می ماند آینده ام که آن را خدا می داند!

پایش را با دستمالی بسته بود و لنگان لنگان راه می رفت: پرسیدند: سبب چیست؟

گفت: از مرحله پرت افتاده ام.

پرسید: در چه حالی؟ گفت: سرگردانم.

گفت: در کجا؟ جواب داد: در بیت دوم شعری که تازه گفته ام.

روزی جامه سیاه پوشیده و مغموم نشسته بود. علت را پرسیدند.

گفت: روحیه ام مرده است، در سوگ نشسته ام.

پرسیدند: حیات آدمی در مثال به چه می ماند؟

گفت: به نردبانی دو طرفه، که از یک طرف سن بالا می رود و از طرف دیگر، زندگی پایین می آید.

کسی گفت: من متن کتاب را خواندم و چیزی نفهمیدم.

بهلول گفت: کسی که در حاشیه می زید، از متن چیزی نمی فهمد.

خواجه ثروتمندی برای خود مقبره ای ساخت. یک سال تمام در آن جا کار کردند تا به پایان رسید. خواجه از استاد بنا پرسید که این عمارت را دیگر چه لازم است؟ بهلول حاضر بود. گفت: وجود شریف شما!

پرسیدند: روسفیدترین مردم پیش خداوند، چه کسانی هستند؟ گفت: آسیابانان!

پرسیدند: تلخ ترین چیز کدام است؟ گفت: حقیقت! پرسیدند: چگونه می توان این تلخی را تحمل کرد؟ گفت: با شیرینی اندیشه!

پرسیدند: حد فاصل گریه و خنده چیست؟ گفت: انسان با چشم هایش می گرید و با لب هایش می خندد و حد فاصل این دو، دماغ انسان است.

روزی به شتاب تمام راه می رفت. پرسیدند: با این شتاب، به کجا می روی؟ گفت: می روم تا از دعوای دو نفر جلوگیری کنم. گفتند: کدام دو نفر؟ گفت: خودم و آن که دارد دنبال من می دود!

گفتند: قرقاول را چگونه کباب کنند؟ گفت: اول تو بگیر!

روزی در بازار با گل، چیزی می ساخت. زبیده، همسر هارون الرشید او را دید و پرسید: چه می کنی: گفت: قصری می سازم از قصر های بهشت. گفت: به چند می فروشی؟ گفت: به یک صد دینار زر! زبیده یکصد دینار زر بداد و برفت و بهلول، آن زر در میان فقیران بغداد، قسمت کرد. زبیده آن شب به خواب دید که در بهشت است و او را قصری بخشیده اند. صبح، خواب خویش به هارون گفت و هارون در عبور از بازار، بهلول را به همان شغل دیروز مشغول دید. گفت: چه می کنی؟ گفت: چنان که دانی، قصرهای بهشتی می سازم. گفت: هر یک به چند؟ گفت: به یک هزار دینار زر! گفت: چه گران فروشی که از دیروز به امروز قیمت را به ده برابر رسانده ای! گفت: چنین نکرده ام؛ بلکه قیمت این کالا در این بازار، برای آن که ندیده و وارسی نکرده و از روی یقین می خرند، یک صد دینار است و برای دیگران، یک هزار دینار!

شخصی از ثروتمندان بغداد، مسجدی ساخته بود. بر سر در آن بنا، آن جا که نام بانی و واقف را می نویسند، همچنان خالی بود تا بهلول لوحی به نام خویش نوشت و شبانگاه، آن جا نصب کرد. چون روز شد، آن ثروتمند به سراغ بهلول آمد و او را توبیخ کرد که: این، چه کار زشت بود که کردی؟ بهلول گفت: اگر برای خدا ساختی که نیک می داند و خطایی در کار نیست؛ اما اگر برای مردمان ساخته ای، بدا به حالت که مال بسیار از کف داده ای و با آن، بهره ای از آخرت، نمی گیری! به این عمل، خواستم بر اخلاص و اجر تو بیفزایم و از وبالت بکاهم! تا خود، چه خواهی.

مردی فقیر در دکان خوراک پزی، تکه نانی را بالای بخاری که از سر دیگ بلند می شد، می گرفت و می خورد. هنگام رفتن صاحب مغازه گفت: تو از بخار دیگ من استفاده کرده ای، باید پولش را بدهی. مردم جمع شدند و مرد از همه جا درمانده، بهلول را دید و او را به قضاوت دعوت کرد. بهلول به آشپز گفت: این مرد از غذای تو خورده است؟ آشپز گفت: نه ولی از بوی آن استفاده کرده است. بهلول چند سکه نقره از جیبش در آورد و به زمین انداخت و گفت: ای آشپز صدای پول را تحویل بگیر. آشپز با تعجب گفت: این چه جور پول دادن است؟! بهلول گفت: مطابق عدالت است. کسی که بوی غذا را بفروشد در عوض باید صدای پول دریافت کند.

هارون الرشید از بهلول پرسید که دوست ترین مردم نزد تو کیست؟ گفت آن کس که شکم مرا سیر کند. گفت اگر من شکم ترا سیر کنم، مرا دوست داری؟ گفت دوستی به نسیه نمی باشد.

شخصی تیری به مرغی انداخت، خطا کرد. بهلول گفت احسنت! تیرانداز بر آشفت که به من ریشخند می کنی؟ گفت: نه؛ می گویم احسنت اما به مرغ؟

روزی پای پیاده از جاده ای می گذشت. خلیفه با جلال و شکوه از کنار او رد شد. خلیفه که او را می شناخت،گفت: موجب حیرت ما است که تو را پیاده می بینم، پس الاغت کو؟ گفت: همین امروز عمرش را داد به شما!

یک روز همراه خواجه ای از مجلس میهمانی بیرون آمد. کنار در حیاط، لحظه ای ایستاد. خواجه گفت، چرا ایستادی، بیا با هم برویم. گفت: نه، تو خود برو، من پیاده خواهم رفت.


به همت: مريم پورمحمدي

0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.