ادبي: در کشور مردان

30 فروردین 1390   maryam.pourmohammadi   گنجینه ادبی, مقالات ادبی   0 نظر   593 بازدید   |

در کشور مردان درباره هشام مطر نویسنده لیبیایی و بخشی از رمان منتشر نشده اش

از رمان های معاصر کشورهای عربی، با تمام گستردگی و تعدد این کشورها، جز نجیب محفوظ، نویسنده مصری، طاهربن جلون، مراکشی و شاید یکی – دو نفر دیگر کمتر رمانی خوانده ایم. علتهای این امر متعدد است، اما یکی از این علتها نداشتن مترجمان کارکشته ای است که به زبان عربی مسلط باشند. به هر حال، گاه گداری رمانی از نویسندگان قدیم و جدید به زبان های دوم به دست ما می رسد. بعضی از اینها، مانند هشام مطر که جوان است و مهاجر، خودشان به زبان اصلی – انگلیسی یا فرانسه – می نویسند که این خود حسنی است. تصادفا چند سال پیش در وین اولین رمان این نویسنده (متولد ۱۹۷۰ در نیویورک از پدر و مادری لیبیایی)، لیبیایی به دستم رسید که تحسین ناقدان را برانگیخته و در ۲۰۰۶ در فهرست ماقبل نهایی جایزه من بوکر قرار گرفته است...



خواندنش برایم لذتی دربرداشت و از اوضاع یکی از قدیمی ترین رژیم های خودکامه عربی (رژیم معمر قذاقی که امروز دستخوش شورش است) خبر می داد، بی آنکه مستقیما با این موضوع درگیر شود. بلکه این یکی از جانمایه های رمان است. دیگر درونمایه های آن عشق مادر و فرزندی، خیانت، رنج و غم غربت و حسرت است. داستان از زبان پسری نقل می شود که در حال حاضر ۲۴ساله، داروساز و مقیم مصر است.

او چون پدری داشته که درگیر مبارزه سیاسی با رژیم قذاقی بوده اغلب از دیدارش محروم بوده و در نتیجه به مادر بی پناهش نزدیک شده و قصه های فراوانی از گذشته او و تمثیل شهرزاد را از او شنیده و داستان های پراکنده اش را یکجا گردآورده و پندارها و غم های خود را با آن درآمیخته و این داستان را از خود به جا گذاشته است. ترجمه کتاب در حال اتمام است. در اینجا دو نمونه کوتاه را از رمان می آورم:

تنها چیزهای مهم مال گذشته بود و مهم تر از همه چیز در گذشته چگونگی ازدواج او با بابا بود، یا به قول او، آن «روز سیاه». هیچ وقت داستان را از اول شروع نمی کرد؛ مثل شهرزاد در یک خط مستقیم نمی رفت، بلکه از صحنه ای به صحنه دیگر می پرید، سوال ها را بی جواب می گذاشت، سوال هایی که می ترسیدم اگر به زبان بیاورم رشته داستانش قطع شود.

ناچار بودم خودداری کنم و بکوشم هر قسمت داستان را به خاطر بسپرم، به امید اینکه روزی بتوانم در روایتی که سرراست و روشن و ساده باشد راست و ریستش کنم. چون هرچند در آن شب هایی که تنها بودیم و او مریض بود می ترسیدم، اما دلم نمی خواست از حرف زدن دست بکشد. داستان او داستان من هم بود، ما را به هم وابسته می کرد، ما را یگانه می کرد، یا به قول او «دو نیمه یک جان، دو صفحه باز یک کتاب.»...

گاهی از شهرزاد حرف می زد. «هزارویک شب» داستان مورد علاقه مادربزرگ بود و هرچند سواد خواندن نداشت، تمام کتاب را کلمه به کلمه از بر بود و مرتب برای بچه هایش نقل می کرد. اولین بار که این قضیه را به من گفت، خواب مادربزرگم را – که چندان یادم نمی آمد دیده باشم – دیدم که دارد تلاش می کند همه کتاب را ببلعد. هیچ چیز مامان را بیشتر از داستان خود شهرزاد عصبانی نمی کرد. همیشه خیال می کردم شهرزاد زن دلیری است که با ابداع قصه ها آزادی خودش را به دست آورده و اغلب وقت ها که اسیر ترس شدیدی می شدم، الگوی او را به یاد می آوردم.

مامان یک بار بنا کرد به گفتن اینکه: «باید الگوی دیگری برای خودت پیدا کنی. شهرزاد بزدلی بود که بردگی را به مرگ ترجیح داد. آخر داستان را می دانی؟ «ازدواج شهریار و شهرزاد» را؟ وقتی سرآخر بعد از اینکه خدا می داند چقدر با شهریار زندگی کرد و... و نه تنها یکی دو تا، بلکه سه تا پسر برایش زایید،بعد از این همه مدت این شهرزاد خانم «دلیر» تو، سرآخر دل به دریا زد و پرسید: «جسارتم را ببخشید، ولی می خواهم از اعلیحضرت لطفی تمنا کنم.» و می دانی این لطف چه بود که تمنا می کرد و جسارت درخواستش را به خود داد؟ چی بود؟ مامان که چشم از من برنمی داشت، داد می زد. «آیا حکمرانی گوشه ای از قلمروش بود، یا حتی یک غار کوچک کثیف؟ آیا می خواست وزیر شود؟ یا می خواست مکتب برود؟ یا درخواستش یک میز تحریر در اتاقی خلوت از اتاق های بی انتهای قصرش بود، اتاقی که زنی بتواند بگوید مال خودش است، تا پنهانی از حقیقت هیولایی به نام شهریار بنویسد؟ نه...» «شجاعت خانم قهرمانت این بود که بخواهد...» کلمه را در هوا معلق نگه داشت، به من زل زد، دست هایش را آهسته به صورت منحنی باز کرد، انگار که می خواهد به ضیافتی دعوت کند. «... زنده بماند!»... تکرار کرد: «زنده بماند. تازه علتش این نبود که خودش هم مثل شهریار حق حیات دارد، بلکه چون اگر او را می کشت، پسرهای اعلیحضرت «بی مادر می ماندند.»...


در کشور مردان
عنوان رمان هشام مطر
که با ترجمه مهدی غبرایی منتشر خواهد شد.


به همت: مريم پورمحمدي
0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.