نامه های بی تاریخ
«نامه های بی تاریخ» مجموعه شعرهای کمیل قاسمی است

آدم کم حرف دلش پر است/ آدم پر حرف دهانش

نامه های بی تاریخ، مجموعه شعری است هفتاد صفحه ای که توسط نشر پیام امروز منتشر شده است با طرح جلدی ساده و بی ادعا، مثل کمیل قاسمی که شاعر این مجموعه است و ساده و بی ادعا و کم حرف است...



شعرهای این کتاب نه زرق و برق آرایه ها و پیرایه ها را دارند و نه با طنطنه زبان و کلمات دشوار، خواننده را متحیر می کنند.

حتی از اندوه مصنوعی معمول در شعر این روزگار نیز در شعرهای کمیل قاسمی نشانی نیست، بازی های زبانی، اعتراض های خروشان، بازی با اساطیر و مضامین رایج و خلاصه، همه تمهیداتی که برای دیده شدن و چهره شدن و دهان به دهان نقل محافل شدن شعر و شاعر لازم است در شعرهای این دفتر نمود چندانی ندارد.

به جای همه اینها، شعر و اندیشه و تخیل و عاطفه و ژرف نگری و سادگی و رسایی و شیوایی، دغدغه شاعر است. نه آن که بگوییم او در تمامی سروده هایش، به تمامی این مولفه ها دست یافته است، اما پس از خواندن چند شعر از نامه های بی تاریخ، این را درمی یابیم که؛ شعرهای کمیل قاسمی، شبیه شعرهای پرحرف و پرشمار رایج در این روزگار نیست.

پشت به آفتاب تابان/ رو به کوه گران/ می تراشد / سایه خاموش خویش را / انسان/

این شعر کوتاه، تمثیلی است از وضعیت انسان در جهان و تلاش و رنج او، آیا آفتاب تابان، همان حقیقت هستی مطلوب است؟ و کوه گران همین واقعیت و وضع موجود انسان است؟

هر چه هست، این تصویر کوتاه اما عمیق و تاثیرگذار، با ترسیم موقعیتی طنزآمیز و در عین حال اندوه بار و هراس آور، چونان آینه ای در برابر انسان قرار می گیرد.

نه سدی شکسته / نه باران بسیار باریده/تنها دریا آمده/ ماهی را از دلتنگی درآورد

در این شعر، حادثه از منظری متفاوت بیان می شود؛ دو جمله اول شعر که با «نه» آغاز می شود نشان می دهد که در این حادثه، نگاه رایج انسان ها، اصل نیست و بزرگی این رخداد، یعنی پیشروی دریا، دلیل ساده ای دارد که شاید در تلقی معمول، کوچک به نظر برسد، اما در نگاه شاعر و در نگاه ماهی دلتنگ، بسیار بزرگ است؛ دریا با همه بزرگی اش می آید تا ماهی را از دلتنگی درآورد.

در نگاه به اشیای پیرامون همراه با ظرافت خیال شاعرانه، شعری متولد می شود:

تا به خانه می رسم/شال و کلاه می کند/ می ایستد دم در/نه می رود که بدانم رفتنی است/ نه می نشیند که بدانم ماندنی /دل تنگ آفتاب/ دل بسته خانه/ چوب لباسی ارثیه پدری/

همین تصویر صمیمی، در شیوه بیان و استفاده از ظرفیت های زبان، چنان گسترش می یابد که شعر را برای بارها خواندن وتأویل کردن مهیا می سازد. آن گونه که در فراز و فرودهای حسی و عاطفی، کلمات این شعر با خواننده همراه باشد و شعر و زندگی درهم آمیخته شود.

شعری عاشقانه از این دفتر نقل می کنم تا بگویم که می توان شعر عاشقانه نوشت، اما نه انتزاعی و ذهنی، می توان شعر عاشقانه واقعی و وقوعی نوشت، اما نه سطحی و احساساتی، می توان شعر عاشقانه نوشت، اما نه بی خبر از زندگی و زمانه ای که درآنیم:

برای رسیدن به من/ به خودش می رسید/ از روی آینه جیبی/ در فرصتی کوتاه/ نقاشی خدا را پر رنگ تر می کرد/ قرار ما کنار روزنامه فروشی بود/ دیرآمده بودم/ دیرت شده بود /مثل باد رفته بودی/که مثل باران بی قرار رسیدم/سنگی کوچک نمی گذاشت باد/ روزنامه ها را ورق بزند/ سنگ/ گلوله را گل کرده بود و/ تفنگ را تف.../ بیا مثل همین روزنامه ها/ که باران به جلدشان رفته/ بنشینیم/ کنار هم/ در ایستگاهی خلوت/ که هر چه اتوبوس ها چشم بیندازند/ سوار نشویم/

تامل در این شعر از منظر نگاه طنزآمیز شاعر به رفتار عاشقانه، جلوه هایی دیگر از زیبایی سخن را نمایان می سازد.

وقتی شعری گم می کنم/ هر کس به هر چه می خندد/ هر کس برای هر چه می گرید/ به خودم می گیرم/

این شعر به خوبی تلقی شاعران را از جهان بیان کرده است؛ شاعران بر این پندارند که با شعرشان در جهان تصرف می کنند و می توانند منشأ دگرگونی در رفتار انسان ها باشند.

وقتی شاعر شعرش را منتشر می کند، دلش می خواهد که همگان از آن با خبر باشند و نیز تاثیر شعرش را بر دیگران ببیند، این است که هر خنده و گریه ای را به خود می گیرد.

همین تصور لطیف است که شاعران را از بی تفاوتی و بی خبری دیگران دلگیر می کند:

من که از بازترین پنجره با مردم این ناحیه صحبت کردم/ حرفی از جنس زمان نشنیدم/

سهراب سپهری

احمد عزیزی، این مفهوم را به بیانی گزنده تر می سراید:

ما رسول امتی کور و کریم

کس نمی داند که ما پیغمبریم

در شعری کوتاه از نامه های بی تاریخ، سخن از همین بی تفاوتی است:

از گذر تفاوت ها/ بی تفاوت مگذر/ از روز و شب/ سپید و سیاه/ من و دیگران /

بچه های خوب/ با سنگ/ صدای تفنگ را در نیاورید/ نمی بینید مردم خوابند/

طنز تلخی در این شعر کوتاه است که در جامه پند و اندرز آمده است، وقتی شعر با/ بچه های خوب/ آغاز می شود، یعنی کسی که بچه ها را نصیحت می کند خودش را بزرگ تر از آنها می پندارد و با لحنی صمیمی می خواهد، بچه ها را به سکوت و انفعال دعوت کند.

اما جمله پایانی شعر، انگار به ما نهیب می زند که آن نصیحت کننده نیز حق دارد اگرچه از این وضع خرسند نیست.

در بخش پایانی کتاب «نامه های بی تاریخ» تعدادی از سروده های موزون کمیل قاسمی آمده است که به نظر می رسد از تجربه های دوران آغازین شاعری اوست.

در این سروده ها اگر چه گاهی با لحظاتی تأمل برانگیز مواجه می شویم، اما در قیاس با شعرهای آزاد این شاعر، می توان گفت که چشم انداز شاعری کمیل قاسمی در قالب های آزاد نمایان تر است و برخی کاستی های زبانی و نگارشی که در شعرهای موزون اوست نشان می دهد که شاعر، بخشی از توان ذهنی و زبانی خود را در رویارویی با دشواری های وزن و قافیه، می فرساید.

باری، نامه های بی تاریخ، با همین سادگی و بی ادعایی، آنقدر شعر خوب، خواندنی و به یاد ماندنی دارد که خوانندگان و دوستداران شعر را با خود همراه کند و نوید بر آمدن نگاهی نافذ و هوایی تازه در سرزمین شعر باشد.



به همت: مريم پورمحمدي

0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.