بیش از سه روز نتوانستند امام‌زاده قاسم بمانند. هاجر صبح روز چهارم، دوباره بغچه‌ی خود را بست، و گیوه‌ی نوی را که وقتی می‌خواستند به این ییلاق سه روزه بیایند، به چهار تومان و نیم از بازار خریده بود، ور کشید و با شوهرش عنایت‌الله به راه افتادند  .

عصر یک روز وسط هفته بود. آفتاب پشت کوه فرو می‌رفت و گرمی هوا می‌نشست. زن و شوهر، سلانه سلانه، تا تجریش قدم زدند. در آن جا هاجر از اتوبوس شهر بالا رفت. و شوهرش، جعبه آینه به گردن، راه نیاوران را در پیش گرفت. می‌خواست چند روزی هم در آن جا گشت بزند. در این سه روزی که امام‌زاده قاسم مانده بودند، نتوانسته بود حتی یک تله موش بفروشد  .

هاجر شاید بیست و پنج سال داشت. چنگی به دل نمی‌زد. ولی شوهرش به او راضی بود. عنایت‌الله کاسبی دوره‌گرد بود. خود او می‌گفت دوازده سال است دست‌فروشی می‌کند و فقط در اواخر جنگ بود که توانست جعبه آینه کوچکی فراهم کند. از آن پس بساط خود را در آن می‌ریخت، بند چرمی‌اش را به گردن می‌انداخت و به قول خودش دکان جمع و جوری داشت و از کرایه دادن راحت بود. این بزرگترین خوش‌بختی را برای او فراهم می‌ساخت. هیچ وقت به کار و کاسبی خود این امید را نداشت که بتواند غیر از بیست و پنج تومان کرایه خانه‌شان، کرایه‌ی ماهانه دیگری از آن راه بیندازد  .

هفت سال بود عروسی کرده بودند. ولی هنوز خدا لطفی نکرده بود و اجاقشان کور مانده بود. هاجر از خودش مطمئن بود. شوهر خود را نیز نمی‌توانست گناهکار بداند. هرگز به فکرش نمی‌رسید که ممکن است شوهرش تقصیرکار باشد. حاضر نبود حتی در دل خود نیز به او تهمتی و یا افترایی ببندد. و هر وقت به این فکر می‌افتاد پیش خود می‌گفت: «چرا بیخودی گناهشو بشورم؟ من که خدای اون نیستم که. خودش می‌دونه و خدای خودش  ...»

اتوبوس مثل برق جاده شمیران را زیر پا گذاشت و تا هاجر آمد به یاد نذر و نیازهایی که به خاطر بچه‌دار شدنشان، همین دو سه روزه، در امام‌زاده قاسم کرده بود بیفتد،... به شهر رسیده بودند. در ایستگاه شاه‌آباد چند نفر پیاده شدند. هاجر هم به دنبال آنان چادر نماز خود را به دور کمر پیچید و از ماشین پیاده شد. خودش هم نفهمید چرا چند دقیقه همان جا پیاده شده بود ایستاد: «اوا! چرا پیاده شدم؟  »

هیچ وقت شاه‌آباد کاری نداشت. ولی هرچه بود، پیاده شده بود. ماشین هم رفت و دیگر جای برگشتن نبود. خوش‌بختی این بود که پول خرد داشت و می‌توانست در توپخانه اتوبوس بنشیند و خانی‌آباد پیاده شود. دل به دریا زد و راه افتاد. لاله‌زار را می‌شناخت. خواست تفریحی کرده باشد. دست بغچه را زیر بغل گرفت، چادر خود را محکم‌تر روی آن، به دور کمر پیچید و سرازیر شد. در همان چند قدم اول؛ هفت دفعه تنه خورد. بغچه زیر بغل او مزاحم گذرندگان بود. و همه با غر و لند، کج می‌شدند و از پهلوی او، چشم‌غره می‌رفتند و می‌گذشتند  .

سر کوچه مهران که رسید، گیج شده بود. آن جا نیز شلوغ بود. ولی کسی تند عبور نمی‌کرد. همه دور بساط خرده‌فروش‌ها جمع بودند و چانه می‌زدند. او هم راه کج کرد و کنار بساط پسرک پابرهنه ایستاد. پسرک هیکل او را به یک نظر ورانداز کرد و دوباره به کار خود پرداخت. شیشه‌های لاک ناخن را جابه جا می‌کرد و آن‌ها را که سرشان خالی بود، پر می‌کرد. پسرک، حتی ناخن انگشت‌های پای برهنه خود را هم لاک زده بود و قرمزی زننده آن از زیر گل و خاکی که پایش را پوشانده بود، هنوز پیدا بود  .

هاجر نمی‌دانست لاک ناخن را به این آسانی می‌توان از دست‌فروش‌ها خرید. آهسته آهی کشید و در دل، آرزو کرد که کاش شوهرش لاک ناخن هم به بساط خود می‌افزود و او می‌توانست، همان طور که هفته‌ای چند بار، یک دوجین سنجاق قفلی از بساط او کش می‌رود،... ماهی یک بار هم لاک ناخن به چنگ بیاورد  .

تا به حال، لاک ناخن به ناخن‌های خود نمالیده بود. ولی هر وقت از پهلوی خانم شیک‌پوشی رد می‌شد و یا اگر برای خدمت‌گزاری، به عروسی‌های محل خودشان می‌رفت. نمی‌دانست چرا، ولی دیده بود که خانم‌ها لاک‌های رنگارنگ به کار می‌برند. او، لاک صورتی را پسندیده بود. رنگ قرمز را دوست نداشت. بنفش هم زیاد سنگین بود و به درد پیرزن‌ها می‌خورد  .

از تمام لوازم آرایش، او جز یک وسمه‌جوش و یک موچین و یک قوطی سرخاب چیز دیگری نداشت. وسمه‌جوش و قوطی سرخاب، باقی‌مانده‌ی بساط جهیز او بود و موچین را از پس‌اندازهای خود خریده بود. تهیه کردن سفیداب هم زیاد مشکل نبود. کولی قرشمال‌ها همیشه در خانه داد می‌زدند  .

یکی دوبار، هوس ماتیک هم کرده بود، ولی ماتیک گران بود، و گذشته از آن، او می‌دانست چگونه لب خود را هم، با سرخاب، گلی کند. کمی سرخاب را با وازلینی که برای چرب کردن پشت دست‌های خشکی شده‌اش، که دائم می‌ترکید، خریده بود، مخلوط می‌کرد و به لب خود می‌مالید. تا به حال سه بار این کار را کرده بود. مزه این ماتیک جدید زیاد خوش‌آیند نبود. ولی برای او اهمیت نداشت. خونی که از احساس زیبایی لب‌های رنگ‌شده‌اش به صورت او می‌دوید، آن قدر گرمش می‌کرد و چنان به وجد و شعفش وا می‌داشت که همه چیز را فراموش می‌کرد  ...

طوری که کسی نفهمد، کمی به ناخن‌های خود نگریست. گرچه دستش از ریخت افتاده بود، ولی ناخن‌های بدترکیبی نداشت. همه سفید، کشیده و بی‌نقص بودند. چه خوب بود اگر می‌توانست آن‌ها را مانیکور کند! این جا، بی‌اختیار، به یاد همسایه‌شان، محترم، زن عباس آقای شوفر افتاد. پُزهای ناشتای او را که برای تمام اهل محل می‌آمد، در نظر آورد. حسادت و بغض، راه گلویش را گرفت و درد، ته دلش پیچید  ...

پسرک تمام وسایل آرایش را داشت. در بساط او چیزهایی بود که هاجر هیچ وقت نمی‌توانست بداند به چه درد می‌خورند. این برای او تعجب نداشت. در جهان خیلی چیزها بود که به فکر او نمی‌رسید. برای او این تعجب‌آور بود که پسر کوچکی، بساط به این مفصلی را از کجا فراهم کرده است! این همه پول را از کجا آورده است؟ قیمت اجناس بساط او را نمی‌دانست. ولی حتم داشت تمام جعبه آینه‌ی پر از خرده‌ریز شوهرش، به اندازه ده تا از شیشه‌های لاک این پسرک ارزش نداشت  .

یک بار دیگر آرزو کرد که کاش شوهرش هم لاک‌فروش بود و متوجه پسرک شد. سن و سال زیادی نداشت که بتوان از او رودرواسی کرد. کمی جلوتر رفت. بغچه‌ی زیر بغل خود را جا به جا کرد. گوشه‌ی چادر خود را که با دندان‌های خود گرفته بود، رها کرد و قیمت لاک‌ها را یکی یکی پرسید. هیچ وقت فکر نمی‌کرد صاحب همچو پولی بشود و تا به خانه برسد، دایم تکرار می‌کرد: «بیس و چار زار؟!... بیسد و چارزار!... لابد اگه چونه بزنم یق قرونشم کم می‌کنه... نیس؟ تازه بیس و... چقدر می‌شه...؟ چه می‌دونم؟ همونشم از کجا گیر بیارم؟  ...»

* * * 

دو ساعت به غروب مانده یکی از روزهای داغ تابستان بود. کاسه بشقابی، عرق‌ریزان و هن هن کنان، خورجین کاسه بشقاب خود را، در پیچ و خم یک کوچه تنگ و خلوت، به زحمت، به دوش کشید. و گاه گاه فریاد می‌زد  :

«آی کاسه بش...قاب! کاسه‌های همدان، کوزه‌های آب‌خوری  ...»

خیلی خسته بود. با عصبانیت فریاد می‌کرد. در هر ده قدم یک بار، خورجین سنگین خود را به زمین می‌نهاد و با آستین کت پاره‌اش، عرق پیشانی خود را می‌گرفت. نفسی تازه می‌کرد و دوباره خورجین سنگین را به دوش می‌کشید. در هر دو سه بار هم، وقتی طول یک کوچه را می‌پیمود، در کناری می‌نشست و سر فرصت چپقی چاق می‌کرد و به فکر فرو می‌رفت. از کوچه‌ای باریک گذشت، یک پیچ دیگر را هم پشت سر گذاشت و وارد کوچه‌ای پهن‌تر شد  .

این جا شارع عام بود. جوی سرباز وسط کوچه، نو نوارتر و هزاره سنگ‌چین دو طرف آن مرتب‌تر، و گذرگاه، وسیع‌تر و فضای کوچه دلبازتر بود. این، برای کاسه بشقابی نعمت بزرگی بود. این جا می‌توانست، با کمال آسودگی، هر طور که دلش می‌خواهد، راه برود، و خورجین کاسه بشقابش را به دوشش بکشد. خرابی لبه‌ی جوی‌ها، تنگی کوچه‌ها، و بدتر از همه، کلوخ‌های نتراشیده و بزرگی که سر هر پیچ، به ارتفاع کمر انسان، در شکم دیوارهای کاه‌گلی، معلوم نبود برای چه، کار گذاشته بودند،... در این پس کوچه‌ها بزرگترین دردسر بود. و او با این خورجین سنگینش، به آسودگی نمی‌توانست از میان آن‌ها بگذرد  .

به پاس این نعمت جدید، خورجین خود را به کناری نهاد. یک بار دیگر فریاد کرد  :

«آی کاسه بش...قاب! کاسه‌های همدانی، کوزه‌های جاترشی  

و به دیوار تکیه داد و کیسه چپق خود را از جیب در آورد. پهلوی او - چند قدم آن طرف‌تر - دو سگی که میان خاک روبه‌ها می‌لولیدند، وقتی او را دیدند کمی خرخر کردند. و چون مطمئن شدند، به سراغ کار خود رفتند. بالای سر او، روی زمینه‌ی کاه‌گلی دیوار، بالاتر از دسترس عابران، کلمات یک لعنت‌نامه‌ی دور و دراز، باران‌های بهاری با شستن کاه‌گل دیوار، از چند جا، نزدیک به محو شدنش ساخته بود، هنوز تشخیص داده می‌شد. و بالاتر از آن، لب بام دیوار، یک کوزه شکسته، از دسته‌اش - به طنابی که حتماً دنبال بند رخت پهن کن صاحب‌خانه‌ها بود آویزان بود  .

کاسه بشقابی چپق خود را آتش زده بود و در حالی که هنوز با کبریت بازی می‌کرد، غم و اندوه دل خود را با دود چپق به آسمان فرستاد. داغی عصر فرو می‌نشست، ولی هوا کم کم دم می‌کرد. نفس در هوایی که انباشته از بوی خاک آفتاب خورده‌ی زمین کوچه، و خاکروبه‌های زیر و رو شده بود، به تنگی می‌افتاد. گذرندگان تک تک می‌گذشتند و سگ‌ها گاهی به سر و کول هم می‌پریدند و غوغایی برپا می‌کردند  .

در سمت مقابل کوچه - رو به روی تل خاک روبه - دری باز شد. و هاجر با دو تا کت کهنه و یک بغل کفش دم پایی پاره بیرون آمد. کاسه بشقابی را صدا زد و به مرتب کردن متاع خود پرداخت .

- داداش! ببین اینا به دردت می‌خوره؟... کاسه بشقاب نمی‌خوام ها! شوورم تازه از بازار خریده...

- کاسه بشقاب نمی‌خای؟ خودت بگو، خدا رو خوش می‌آد من تو کوچه‌ها سگ دو بزنم و شماها کاسه بشقابتونو از بازار بخرین، نون منو آجر کنین؟ 

- خوب چه کنم داداش؟! ما که کف دستمونو بو نکرده بودیم که بدونیم تو امروز از این جا رد می‌شی...

هاجر و کاسه بشقابی تازه سر دلشان باز شده بود که مردی گونی به دوش و پابرهنه، از راه رسید. نگاهی به طرف آنان انداخت و یک راست به سراغ خاک روبه‌ها رفت. لگدی به شکم سگ‌ها حواله کرد؛ زوزه‌ی آن‌ها را برید و به جست و جو پرداخت. هاجر او را دید و گویا شناخت. با خود گفت: «نکنه همون باشه...»

کمی فکر کرد و بعد بلند، به طوری که هم آن مرد و هم کاسه بشقابی بشنوند، این طور شروع کرد:

- آره خودشه. ذلیل‌شده. واخ، خدا جونم‌مرگت کنه. پریروز دو من خورده نون براش جمع کرده بودم؛ دست کرد شندرغاز به من داد! ذلیل‌مرده نمی‌گه اگه به عطار سر گذرمون داده بودم، دو سیر فلفل زردچوبه بهم داده بود. یا اقل‌کمش تو این هیر و ویر، قند و شکری چیزی می‌داد و دو سه روزی چایی صبحمونو راه می‌انداخت. سکینه خانم همسادمون... واه نگاش کن خاک توسر گدات کنن!...

«خورده‌نونی» یک نصفه خیار پیدا کرده بود. با چاقو کله‌ای که از جیب پشتش در آورد، قسمت دم خورده و کثیف آن را گرفت. یک گاز محکم به آن زد و...و آن را به دور انداخت. گویا خیار تلخ بود. هاجر که او را می‌پایید، نیشش باز شد. ولی خنده‌اش زیاد طول نکشید. لک و لوچه‌ی خود را جمع کرد، چادر را به دور کمر پیچید و متوجه کاسه بشقابی شد. معلوم نبود به چه فکر افتاد که قهقه نزد.

- آره داداش، چی می‌گفتم؟... آره... سکینه خانم، همسادمون، برا مرغاش هر چی اِز و چِز می‌کنه و این در و اون در می‌زنه، خورده نون گیر بیاره، مگه می‌تونه؟ آخه این روزا کی نون حسابی سر سفره‌ی خونه‌اش دیده که خورده نونش باقی بمونه؟ تا لاحاف کرسیاشم با همون ریگای پشتش می‌خورن. دیگه راسی راسی آخرالزمونه، به سوسک موسکاشم کسی اهمیت نمیده... آره سکینه خانومو می‌گفتم... بیچاره هر سیرشم دو تا تخم مرغ سیا میده که باهاش هزار درد بی‌دردمون آدم دوا می‌شه! آخه دون که گیر نمیادش که. اونم که خدا به دور... دلش نمیاد پول خرج کنه. هی قلمبه می‌کنه و زیر سنگ می‌ذاره.

کاسه بشقابی که از بررسی کت‌ها فارغ شده بود، به سراغ کفش دمپایی‌ها رفت:

- خوب خواهر، اینا چیه؟ اوه...! چند جفته! تو خونه شما مگه اردو اتراق می‌کنه؟!

- داداش زبونت همیشه خیر باشه. بگو ماشالاه. ازش کم نمی‌آد که. شما مردا چه قدر بی‌اعتقادین!...

- بر هرچی بی‌اعتقاده لعنت! من که بخیل نیستم. خوب یاد آدم نمی‌مونه خواهر! آدم نمی‌فهمه کی آفتاب می‌زنه و کی غروب می‌کنه. شماهام چه توقعاتی از آدم دارین...

- نیگاش کن خاک برسرو... قربون هرچه آدم بامعرفته. خاک برسر مرده، نمی‌دونم چه طور از او هیکلش خجالت نکشید دست کرد سی شیء - سی شیء بی‌قابلیت - تو دست من گذاشت. پولاشو، که الاهی سرشو بخوره، انداختم تو کوچه، زدم تو سرش، گفتم خاک تو سر جهودت کنن! برو اینم ماست بگیر بمال سر کچل ننت! ذلیل مرده خیال می‌کنه محتاج سی شیئش بودم. انقدر اوقاتم تلخ شده بود که نکردم نون خشکامو ازش بگیرم. بی عرضگی رو سیاحت! یکی نبود بگه آخه فلان فلان شده، واسه چی مفت و مسلم دو من خورده نونتو دادی به این مرتیکه الدنگ ببره؟... چه کنم؟ هرچی باشه یه زن اسیر که بیشتر نیستم. خدام رفتگان مارو نیامرزه که این طور بی‌دست و پا بارمون اووردن. نه سوادی، نه معرفتی، نه هیچ چی!هر خاک تو سر مرده‌ای تا دم گوشامون کلاه سرمون می‌ذاره و حالیمون نمی‌شه. من بی‌عرضه رو بگو که هیچ چیمو به این قبا آرخولوقیه - این ملاموشی جوهوده رو می‌گم- نمی‌دم؛ می‌گم باز هر چی باشه، اینا مسلمونن، خدا رو خوش نمی‌آد نون یه مسلمونو تو جیب یه کافر بریزم. اون وخت تورو به خدا سیاحت کن، اینم تلافیشه! می‌آم ثواب کنم، کباب می‌شم. راس راسی اگه آدم همه پاچه‌شم تو عسل کنه، بکنه تو دهن این بی‌همه چیزا، آخرش گازشم می‌گیرن.

کاسه بشقابی دیگر نتوانست صبر کند و این‌طور تو او دوید:

- خوب خواهر، این کفش کهنه‌هات که به درد من نمی‌خوره. بزا باشه همون ملاموشی جهوده بیاد ازت به قیمت خوب بخره.

هاجر که دست پاچه شده بود، تکانی خورد. سر و شانه‌ای قر داد و در حالی که می‌خندید و صدای خود را نازک‌تر می‌کرد گفت:

- واه واه! چقدر گنده دماغ! من مقصودم به تو نبود که داداش، به اون ذلیل مرده بود که منو از دیروز تا حالا چزونده.

- آخه خواهر درسته که صبح تا شوم با هزار جور آدم سر و کله می‌زنیم، اما کله‌ی خر که به خورد ما ندادن که! تو به در می‌گی که دیوار گوش کنه دیگه. آخه...آخه تخم مام تو همین کوچه پس کوچه‌ها پس افتاده...

 

- نه داداش. اوقاتت تلخ نشه. آخه چه کنم، منم دلم پره. اصلاً خدام همه این الم‌شنگه‌ها رو همین براما فقیر فقرا آورده. واه واه خدا به دور! این اعیانا کجا لباس و کفش کهنه دم در می‌فروشن؟ یا می‌برن بازار عوض می‌کنن، یا می‌دن کلفت نوکراشون و سر ماه، پای مواجبشون کم می‌ذارن. اصلاً تا پوست بادنجوناشونم دور نمی‌ریزن. بلدن دیگه. اگر این طور نبود که دارا نمی‌شدن که! اگه اونا بودن، مگه خوردده نوناشونو اصلاً کنار می‌گذاشتن؟ زود خشکش می‌کردن و می‌کوبیدن، می‌زدن به کتلته، متلته؟ چیه؟...

 

ادامه دارد... 

0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.