قلعه رودخان ، دژ حكومتي گيلان را بزرگترين دژ آجري كشور مي‌داند كه اسناد تاريخي ساخت بنايي اوليه آن. را به دوران ساساني نسبت مي‌دهند و  مطالعات  باستان‌شناسان سازمان ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري تجديد بنا اين قلعه را  به دوران سلجوقيان مي‌رساند. اين قلعه تا دوره زنديه مورد  استفاده حكام محلي  قرار گرفته و پس از آن به دست فراموشي سپرده شده‌است.

راه رسيدن به قلعه رودخان از دل شهر "مجسمه‌ها" يعني فومن مي‌ گذرد. اما تا رسيدن به خود قلعه راه زيادي در پيش است و بايد آبادي‌هاي زيادي چو"گشت"، "كردمحله"، "گشت رودخان"، "سياه كش"، "سيدآباد" را پشت سر گذاشت تا به  قلعه رودخان رسيد. البته پس از پياده روي دو ساعته. جاده رسيدن به اين اثر تاريخي  سخت است و خطرناك. نيمي  آسفالت و نيمي ديگر خاكي. اما مسير لبريز از سايه‌سار سبز درختان است و هركس پر طاووس خواهد جور هندوستان كشد.

قلعه رودخان را به نام‌هاي قلعه حسامي، سكسار، سلسال هم مي‌شناسند. رودخان در 700 متري سطح دريا و روي يال  يك كوه قرار گرفته و از هر چهار طرف به دره‌هاي عميق و رودخانه هاي دائمي "قلعه دنه" و "قلعه رودخان" منتهي مي‌شود.

مسير سنگفرش حدود 500 پله دارد. تازه بعد از بالا رفتن از اين پله، بيش از 300 پله سيماني را هم براي رسيدن به قلعه بايد طي كرد. آنها كه بيشتر اهل كوه‌ند معتقدند طي مسير بدون پله راحت‌تر مي‌شد. ارتفاع پله‌ها گاه خيلي زياد است و اين باعث آزرده شدن زانو مي‌شود. اطراف مسير سنگفرش حصارهاي سنگي با ارتفاع نيم متر كشيده‌اند.

بنای قلعه از سنگ و آجر ساخته شده و در بخش های آسیب پذیر و حساس از سنگ و ساروج استفاده شده است . در بیشتر اتاق ها ، برج ها و سقف های گنبدی شکل آن ، آجر و گچ به کار رفته است. در مواقع خطر چندین هزار نفر می توانستند برای مدت طولانی در قلعه جای گیرند .همچنين آبی گوارا در تمام فصول سال در این قلعه جاری بود که پس از زمین لرزه سال 1369 رودبارخشک شد.

قلعه از دو بخش ارگ (شاه نشین) و قورخانه (محل فعالیت های نظامی و زندگی سربازان) تشکیل شده است.ارگ در قسمت غربی بنا و در دو طبقه ساخته شده و جنس آن از آجر است.قراول خانه ها در قسمت شرقی به صورت دو طبقه با نورگیرها و روزنه های متعدد که کاملا بر محیط اطراف مسلط است، قرار دارد.

دروازه ورودی ، زندان ، در اضطراری ، حمام و آبریزگاه و همچنین چند واحد مسکونی را مي‌توانيد در بخش شرقي قلعه به تماشا بنشينيد.بخش غربی نيز دارای دروازه ورودی ، چشمه ، حوض ، آب انبار ، سردخانه ، حمام ، آبریزگاه ، شاه نشین و چند واحد مسکونی است که با برج و بارو محصور شده است.

 40برج دیده بانی ، دورتادور قلعه را احاطه کرده که اتاق های هشت ضلعی آن با طاق‌های رومی گنبدی پوشیده شده است.دورتادور دیوارها و برج ها روزنه هایی دیده می شود که شیب آنها به بیرون قلعه است و برای ریختن مواد مذاب و تیراندازی تعبیه شده است.

در طول تاریخ قلعه،  هیچگاه دشمن به آن نفوذ نکرده و نتوانسته آن را فتح کند که خود نشان دهنده مهارت وفن آوری معماران چه از لحاظ علوم نظامی و موقعیت سوق الجیشی قلعه و چه از لحاظ معماری آن است.ساخت قلعه در روي قلعه‌هاو در مسير‌هاي  صعب‌العبور و محدود به دره‌هاي عظيم يكي از راه‌هاي دفاعي ايرانيان بوده‌است.

پيشتر‌ها كتيبه‌اي بر سردر ورودي قلعه نصب شده بود كه مي‌گفت اين قلعه براي نخستين بار در سال 918 تا 921 هجري- قمري براي سلطان‌ "حسام‌الدين امير دباج بن امیر علاء الدین اسحقی" تجدید بنا شده است .به همين دليل به قلعه حسامي معروف است. اين كتيبه امروزه در موزه رشت نگهداري مي‌شود.