چنگ بسا کهن ترین ساز تاردار ایرانی باشد و نام آن بیش از هر ساز دیگر در کتابها آمده و نقش آن در آثار باستانی به جا مانده است. بنا به اسناد موثق که از حجاری های بابل و آشور و نواحی مجاور آن در دست است چنین بر می آید که در هشت قرن پیش از میلاد مسیح انواع و اقسام سازهای مختلف در نواحی مزبور به مراحل ترقی رسیده و در دست نوازندگان بوده است. نقش هایی که از آغاز این دوره ممتد تاریخ تمدن بشر از آلات موسیقی در دست است نشان می دهد که چنگ مثل سنتور و قانون از سازهای بسیار قدیمی است که از دو هزار سال پیش از میلاد در این مناطق رواج داشته است. نوع ابتدایی آن به شکل مثلث و شامل یک تخته به طول تقریبا یک گز و یک میله چوبی است و معمولا شکل دست انسان را داشته است. سیم های این ساز که معمولا 8 یا 9 تا بوده به موازات وتر این مثلث قائم الزاویه بین تخته و میله امتداد یافته است. یک سر سیم ها به تخته وصل می شده و انتهای دیگر آن دور میخ ها یا گوشی هایی که روی میله چوبی قرار داشته پیچیده می شده و باقی مانده آن سیم ها از طرف دیگر آویزان بوده است. چنگ هایی که در دوره های اخیر تاریخ بابل و آشور نقش شده از حیث شکل و طرز گرفتن و نواختن با چنگ های دوره های قدیم تفاوت بسیار دارد. بر تعداد سیم ها نیز افزوده شد. جعبه صوتی این نوع چنگ گاهی مستقیم و بدون انحنا و در موارد دیگر منحنی بوده است. طرز نواختن این ساز نیز تغییر کرده به این معنی که این را طوری می گرفتند که سیم ها تقریبا عمود بر زمین نبود. نکته دیگر اینکه در نواختن این نوع چنگ زخمه به کار برده نمی شد بلکه آن را با دست می نواختند و هر دو دست در نواختن آن دخیل بود.

تاریخچه چنگ


در دوره ساسانیان چنگ محبوب ترین و معروف ترین سازها بوده است. در شاهنامه فردوسی نیز از آن فراوان نام برده شده است. نکیسا موسیقدان معروف دربار خسروپرویز در نواختن آن مهارت تام داشته است. می توان انواع ابتدایی چنگ را در آثار سومری ها و مصری ها مشاهده کرد. ایرانیان قدیم نوعی از چنگ را ون می گفتند. 
چنگ امروزی دارای سه قسمت متمایز: گردن، ستون و جعبه طنینی است. زه ها از گردن ساز به موازات ستون ممتد و به جعبه طنینی متصل می باشند. چنگ را با فشار دادن کف دست بر روی سیم و یا لمس کردن و یا چنگ زدن به زه های آن به صدا در می آورند. 
چنگ مثلث در اواخر قرون وسطی در اروپای غربی رایج بود. در سال 1720 در باواریا، پدال هایی در پایه چنگ تعبیه شد و این امر بر قدرت فنی چنگ افزود. در سال 1810 سباستین آرا چنگ را به شکل امروزی تکمیل نمود و بدین وسیله نواختن همه گام های بزرگ و کوچک را ممکن ساخت و از آن به بعد چنگ در ارکستر معمول گردید. چنگ جدید 47 سیم و 7 پدال دارد. چنگ نام یکی از نت های موسیقی نیز هست که ارزش زمانی آن 8/1 نت گرد می باشد. چنگ در میان اعراب پیش از اسلام نیز ساز شناخته شده بود. در ادوار مختلف تاریخی و در سرزمین های دور از یکدیگر شکل های خاصی به خود گرفته است. اهالی شمال افغانستان به چنگ «زنبورک» می گویند. در صورتی که ازبک های ترک زبان آسیای میانه به نوعی سنتور ایرانی «چنگ» می گویند. 



منبع: مداومت در اصول موسیقی ایران - مهدی فروغ
صداشناسی موسیقی - شهمیری
فرهنگ و هنر 

سایت رسمی مجیداخشابی
0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.