در بیانات قبل از نحوه ورود و تاریخچه موسیقی ایران آشنا شدیم و حالا به مطالعه چند سبک موسیقی رایج ایران می پردازیم:

انواع سبک های موسیقی رایج در ایرانانواع سبک های موسیقی رایج در ایران


1- موسیقی کلاسیک
بسیاری از مظاهر طبیعت تولید نوای موسیقی می کنند مثل صدای آبشار، باران، صدای پرندگان، وزش باد از میان برگ ها و یا چهار نعل اسب. انسان اولیه مبانی موسیقی را از طبیعت آموخت و به تدریج با استفاده از آلات و ادوات کار و زندگی اصوات موزونی را ایجاد نمود. حدود 5 هزار سال پیش سومری ها با استفاده از چنگ قطعات موسیقی برای رقص می ساختند. از مصر قدیم موسیقی بیشتر جنبه روحانی و مذهبی داشت. 

در ایران نیز از دوران قدیم به خصوص در دوران ساسانی موسیقی بسیار شکوفا بود. موسیقی اروپایی قرون وسطی بیشتر در خدمت کلیسا و مراسم مذهبی بود. در دوران رنسانس تحولاتی در شیوه نت نویسی پدید آمد و موسیقی مذهبی اساس و پایه علمی یافت. قطعات موسیقی رقص دوره رنسانس که امروزه در دست است، نشان می دهد که در آن زمان یعنی قرن 15 و 16 میلادی سازهای متعددی در خدمت موسیقی بوده اند. 

در قرن 17 کلودیو مونته وردی اصول جدیدی را برای علم هارمونی پایه گذاشت. در اواخر قرن 17 و اوایل قرن 18 کورلی و ویوالدی از پیشوایانن فرم کنسرتو بودند. ویوالدی با الهام از طبیعت قطعه معروف خود به نام چهار فصل را نوشت. 

در همین دوران هاکوپرن فرانسوی آثار زیبایی را برای کلاوسن و ارگ ساخت. ولی بزرگترین آهنگساز قرن 18 یوهان سباستین باخ، آهنگساز آلمانی بود او با وضع قوانین و اصول موسیقی که همیشه معتبر بوده و خواهد بود، هنر را با علم درهم آمیخت و آثاری جاودانه ساخت.

در همین دوران هندل آلمانی کنسرتوهای ارکسترال و آثار مذهبی و غیر مذهبی فراوانی ساخت که در تمام کشورهای اروپا با استقبال زیادی مواجه شد. در نیمه دوم قرن 18 سمفونی ابداع شد و بزرگترین آهنگساز آن زمان یعنی هایدن اطریشی 104 سمفونی ساخت و لقب پدر سمفونی را به خود اختصاص داد. 

در دوران کهولت هایدن، آهنگساز جوانی به نام موتزارت در مدت کوتاه عمر خود صدها اثر جاودانه ساخته و هنر موسیقی کلاسیک را به اوج تکامل رسانید. در آخرین سال های قرن 18 نابغه بی همتایی بنام بتهوون قدم به عرصه موسیقی گذارده و تحول عظیمی در سبک موسیقی به وجود می آورد.

با آثار بتهوون موسیقی سبک رمانتیک به تدریج شکل می گیرد. این آهنگساز بزرگ آلمانی شخصیت و عطوفت انسانی را به عنوان کانون اصلی موسیقی خود انتخاب کرده و این هنر اصیل را از انحصار اشراف درآورده و مردم را مخاطب قرار می دهد.

هنگامی که آوازه موسیقی بتهوون عالم گیر شده بود در گوشه دیگری از شهر وین جوان متواضعی به نام فرانتن شوبرت در مدت 31 ساله عمر خود صدها قطعه آوازی برای مردم می سراید و سمفونی های او پایه های نهایی بنای پر عظمت سبک رمانتیک را بنا می نهد.

در این دوران آهنگسازان بزرگی از کشورهای مختلف قد علم کرده و دگرگونی عظیمی در موسیقی کلاسیک پدید می آید....
در چند سال اخیر آهنگسازانی از آخرین نسل موسیقیدانان بزرگ، جهان را وداع گفته اند و ما را با آثار گذشتگان تنها گذارده اند مانند استراوینسکی، پروکفیف و شوستاکوویچ.
و امروز ما وارث گنجینه ای از آثار موسیقی کلاسیک هستیم که برای درک و لذت بردن از آن به بررسی می پردازیم.

نخستین آشنایی موسیقیدانان ایران با موسیقی کلاسیک اروپایی در سال 1235 خورشیدی رخ داد در این سال دو کارشناس موسیقی نظام از فرانسه به ایران آمدند و یک دسته موزیک نظامی به شیوه فرانسوی در ایران به وجود آوردند.

این دو که بوسکه و ماریون نام داشتند در طول اقامت چند ساله خود در ایران، زمینه آشنایی موسیقیدانان ایرانی را با موسیقی کلاسیک اروپایی فراهم کردند. با آمدن لومر به ایران زمینه آشنایی بیشتر و جدی تر موسیقیدانان ایرانی با موسیقی کلاسیک مهیا شد. لومر که به عنوان رئیس موزیک به استخدام دولت ایران درآمده بود، به تجدید سازمان دسته موزیک نظام پرداخت و رشته موزیک نظام را در مدرسه دارالفنون بنیان نهاد و یک تنه به تدریس علوم موسیقی چون سلفژ و هارمونی و ارکستراسیون و آموزش دادن نوازندگی تمام سازهای بادی و پیانو پرداخت.

پس از این که وزیری، خالقی، صبا و معروفی موسیقی ملی ایران را بنیان نهادند و آثاری چون بندباز و دختر ژولیده (وزیری) می ناب و رنگانگ (خالقی)، ژیلا و کوکو (معروفی) ساخته شد به تدریج و با آشنایی موسیقیدانان ایران با موسیقی کلاسیک اروپا و تحصیل دلبستگان موسیقی علمی در کنسرواتوارهای آلمان، اتریش، ایتالیا و شوروی، آهنگسازان برجسته ای پدید آمدند که بر مبنای دستاورهای موسیقی ملی ایران و آموزه های موسیقی علمی، کلاسیک آثار ارزنده ای در قالب سمفونی، سوئیت، کنسرتو، کانتات، پرلود، اپرا، بالت و دیگر فرم های دیگر موسیقی کلاسیک آفریدند و موسیقی خود را براساس درونمایه های ملی و ساختار کلاسیک ساختند. در زیر به چند تا از نامدارترین این آهنگسازان و چند اثر مشهور آنان اشاره می کنیم:

پرویز محمود: فانتزی روی ترانه محلی، کوراتت زهی، دانس اگزوتیک، راپسودی نوروز، پوئم سمفنیک لاله، مهرگان
امین الله حسین: سمفونی های آریا و تخت جمشید، کنسرتو پیانو، کنسرتو کاپریچیو، مینیاتوری های ایرانی، سوئیت شهرزاد، ملودی ها.
روبن گریگوریان: گل امان، اسکرتسو برای پیانو، سوئیت ایرانی برای ارکستر، فانتزی اورینتال.
مرتضا حنانه: سوئیت شهر مرجان، سرناد برای ویولن و پیانو، منوئه.
ناصحی: آنداته کانتابیله، شور برای ویولنسل، ملودرام رستم و سهراب.
باغچه بان: سوتیت مردم، یکی بود یکی نبود، آوای لالایی.
چکناوریان: بالت سیمرغ، اپرای رستم و سهراب.
دهلوی: بالت بیژن و منیژه، اپرای خسرو و شیرین، اپرت مانی و مانا برای کودکان.

علی رهبری، هوشنگ استوار، احمد پژمان، شاهین فرهت، هرمز فرهت، فرهاد مشکات، فریدون ناصری از دیگر آهنگسازان ایرانی در حوزه موسیقی کلاسیک هستند که آثاری در این شاخه از موسیقی میهن مان ساخته و پرداخته اند. 

در اینجا تحلیلی کوتاه بر یکی از زیباترین این آثار، سمفونی تخت جمشید امین الله حسین ارائه می شود.
درد اندوهبار دوری از میهن در اغلب آثار امین الله حسین آشکار است و از آنها احساس می شود. این درد اندوهبار به ویژه در سمفونی شماره 2 از این آهنگساز به نام خرابه های تخت جمشید به زیباترین شکل و تراژیک ترین لحن بیان شده است. این سمفونی در توصیف عظمت و شکوه تخت جمشید باستانی است و محیط شکوهمند و پر جلال و جبروت و مرموز این پایتخت باستانی ویران شده و قصرها و کوشک های فرو ریخته اش را با لحنی غم انگیز و ماتم بار بیان می کند. 

این سمفونی دارای سه بخش است: 
بخش نخست در توصیف پهن دشتی خاموش است و ستون های بلند و خرابه های کاخ های شاهان هخامنشی را که در این دشت گسترده فرو ریخته و به حال خود رها شده اند نشان می دهد.
در بخش دوم عظمت و افتخار باستانی این شهر با لحنی شکوهمند و غرورآمیز یادآوری می شود.
بخش سوم آهنگ محزونی است که حالتی مرثیه وار دارد و همچون سرود سوگواری بر ویرانه های این عظمت برباد رفته و در هم شکسته اشک می بارد و می موید و افسوس می خورد. 
این اثر زیبای موسیقی کلاسیک ایران در سال 1945 تصنیف شد و نخستین بار در سال 1947 با ارکستر کولون اجرا شد. 

منبع: کتاب موسیقی در ایران
نویسنده: سجاد فرهادی
0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.