1-نغمات مربوط به عزا
شاخص ترین فرم های موسیقی عزا که در ارتباط مستقیم با درگذشت افراد قرار دارد نغمه چپی است که در مراسم کتل و مافگه توسط کرنا و دهل اجرا می شود.

نغمات موسیقی بختیارینغمات موسیقی بختیاری


2- نغمات مربوطه به بازی ها و رقص ها
پر تعدادترین نغمات موسیقی سازی در ارتباط با اجرای بازی ها و رقص ها همچون چوب بازی و دستمال بازی قرار دارد. این گروه از نغمات که با کرنا و دهل اجرا می شوند از ریتم های متنوع و زیبایی برخوردارند. نمونه این نغمات شامل سرناز، چوبی سه پا، شش پا، سواربازی و کمندونه می باشد.

3- پیش درآمد مراسم بازی
پیش درآمدها مجموعه نغماتی با متر آزاد هستند که تحت نام هایی چون وردار و سروردار پیش از شروع نغمات بازی ها و رقص با کرنا و دهل نواخته شده و فضای متناسب با مراسم ایجاد می کنند. به این نغمات به طور کلی مقوم(مقام) و اول ساز نیز گفته می شود.

4- نغمات چوپانی و گله داری
گسترده ترین و مهم ترین بخش از موسیقی سازی ایل بختیاری مربوط به نغماتی است که با نی هفت بند(نی چوپانی) نواخته می شود. این گروه از نغمات در توصیف شرایط کار دامپروری و امیدها و علایق چوپانان و دامداران است از فرمهای متنوع و گوناگونی برخوردار است.

متأسفانه شماری از این گروه نغمات در حال حاضر منسوخ گردیده است. از نمونه های بازمانده نغمات چوپانی که هنوز در میان آنان رواج دارد، می توان از اوخوری، گله داری، داد فلک، گنج، فقیری، کاکا- کاکا یاد کرد.

5- نغمات اطلاع رسانی
برخی نغمات صرفاً با هدف آگاه سازی مردم نسبت به موضوع یا مراسمی خاص نواخته می شود. به طور نمونه اجرای نغمه ای است که جهت اطلاع رسانی مراسم عروسی و یا سحر بیداری و اجرای مناسک روزه داری به هنگام سحر و با کرنا و دهل نواخته شده و سحری نام دارد. باید متذکر شد که شاخص ترین مجریان موسیقی ایل بختیاری توشمال ها هستند.

توشمال ها اگر چه از نظر تاریخ قومی ارتباطی با ایل ندارند. اما رفته رفته و در اثر قرن ها همراهی با ایل و همدلی با سوگ و سرور آنان در پیکره ایل هضم شده و بخشی جدایی ناپذیر از آن محسوب می شوند. توشمال ها در حقیقت عمدتاً مجری موسیقی مراسمی و جشن و سرور و عزا می باشند.

اما سایر بخش موسیقی ایل مانند شاهنامه خوانی، نظامی خوانی، کشاورزی، صیادی و به طور کلی موسیقی کار توسط راویان و مجریان هنرمند ایل اجرا می شود. به توشمال ها میشکال، سازنده، سازینه، مهتر(لردگان) نیز گفته می شود.

انواع موسیقی های مذهبی – آیینی و نمایشی- موزیکال

موسیقی مذهبی
1- آوازهای جوهری 2– صلوات نامه 3- چاوش خوانی 4- دعاها شامل: دعالی قبل از خواب شبانه- دعای نذورات- دعای تیربند- دعاهای ضربی 5- سحری خوانی
آوازهای آیینی- نمایشی- نیایشی

1- تعزیه 2- مراسم آئینی موسیقایی حجله قاسم 3- آیین موسیقایی گهواره علی اصغر 4- آیین نعش گردانی 5- چوپان خوانی 6- آیین موسیقیایی کتل گردانی 7- هل هل کوسه(طلب باران) 8- چهل کچل

آواز جوهری
ملایان قدیم در مکتب خانه ها، شب نشینی ها، اعیاد و مراسم مذهبی بهترین راویان و خوانندگان قصه ها و روایت ها و بهترین هم نشین برای داستان ها و حکایت های شاهنامه، گلستان، بوستان مثنوی و نظامی خوانی بوده اند.

این گروه از روحانیون روستایی بعضاً محتویات کتاب ها را با آواز و نغمه ها همراهی می کردند تا هم آموزش را موثرتر و شرین تر جلوه دهند و هم اینکه در کنار آموزش سواد آوازخوانی را هم به شاگردان خود آموزش دهند. 

از جمله این ذکرها و آوازها و نغمه ها آوازهای مربوط به داستان های کتاب جوهری بود. اهمیت یادگیری فنون آوازی و لحن های مربوطه به اشعار مضمون این کتاب به نوعی جز واجبات مردم بختیاری در روزگاران گذشته بود.

بدین ترتیب بود که ملایان آموزش آوازهای جوهری را جز وظایف مهم و خطیر خود دانسته و سرلوحه کار خود قرار می دادند. به گفته آنها، درس اول، آموزش آوازهای کتاب جوهری است.

قابل ذکر است در نواحی مختلف اقلیم بختیاری آواز جوهری را با فرم ها و سبک های مختلف می خواند، در حقیقت چون نوع آموزش متفاوت بود، در نتیجه نوع آواز و نغمه نیز تفاوت داشت.

از میان این آوازها، آواز و لحن مربوط به طایفه آرپناهی رایج ترین و متداول ترین شیوه آوازی در بین طوایف مختلف بختیاری بوده است. دلیل این برتری این است که اکثر ملاهای قدیم که به امر آموزش خواندن و نوشتن در بین سایر طوایف بختیاری همت می گماردند، از این طایفه بودند.

از بزرگترین جوهری خوانان این منطقه می توان به میرزای بختیاری اشاره کرد که یکی از جوهری خوانان به نام و مشهور بختیاری بوده و ارادت خود را به خاندان پیامبر و ائمه با سرودن اشعار و آوازهای مذهبی نشان می داد. او در رواج آوازهای مذهبی و جوهری خوانی در منطقه نقش مهمی داشت.

در برخی توابع چهارمحال و بختیاری آواز جوهری را با لحنی متفاوت نسبت به طایفه آرپناهی می خواندند. تغییر در سبک این آواز تا منطقه لردگان هم مشاهده می شود.

تنوع این آواز و رنگارنگی در لحن و بیان موسیقایی و ویژگی های نغمگی در هر منطقه بی تأثیر از ویژگی نغمات و آوازهای هر منطقه نیست. مضامین و محتوای کتاب جوهری پیرامون زندگی پیامبران و ائمه به خصوص زندگی حضرت علی(ع) و شرح دلاوری ها و جنگ های ایشان می باشد. این اثر در قالب نظم است. شیوه آوازخوانی در مکتب خانه با صلاح دید ملا بوده و نمونه آوازها از سوی او انتخاب و آموزش داده می شد.

صلوات نامه
مضامین صلوات نامه ها ستایش خداوند، پیامبر، حضرت علی(ع) و ائمه و مدح آنان است که با فرستادن سلام و درود همراه بوده و بعضاً در ستایش و توصیف اقدامات و امورات نیک و بزرگواری پیامبر(ص) می باشد. ملایان هر مکتب خانه بنا به توانایی هایی که در سرودن شعر داشتند، در این رابطه اشعاری را سروده و می خوانند.

لازم به یادآوری است که صلوات نامه ها در سه فرم متفاوت اجرا می شوند:
شکل اول فرمی کاملاً موزون و آهنگین داشته و به صورت ضربی اجرا می شود. بیشترین موارد استفاده از این فرم در جشن های شادی بالاخص در عروسی ها، خواستگاری ها و... می باشد. نوع ضربی متداول ترین شکل صلوات نامه بوده و بدین صورت اجرا می شده که صلوات خوان صلوات نامه را با آواز ضربی می خوانده و مردم حاضر در مجلس همسرایی می کردند. 

شکل دوم به طور کلی با همسرایی حاضرین در مجلس اجرا شده، اما بدون ریتم است. این فرم شکلی کاملاً آوازی داشته و از متر آزاد برخوردار است.

شکل سوم که کمترین موارد استفاده و کاربرد را دارد، در مواردی جزئی و به ندرت اجرا می شود. این فرم نیز آوازی اما بدون همسرایی است.

کتاب موسیقی در ایران
نویسنده: سجاد فرهادی
0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.