چاووش خوانی
چاووش خوانی یکی از آوازهای مذهبی است که در اکثر نقاط ایران به شکل های مختلف اجرا می شود. در میان بختیاری ها نیز این آواز مرسوم است. باید متذکر شد این آواز بیشتر در میان مردمان بختیاری یکجانشین رواج داشته چرا که نزدیکی و قرابت مرزی نواحی یکجانشین با نواحی داخلی فلات ایران موجب عمومیت چاووش خوانی در میان ایل گردید.

موسیقی بختیاری و دعاهای آوازیموسیقی بختیاری و دعاهای آوازی


نکته موردتوجه اینکه شیوه آوازی رایج در مناطق مختلف از شکل ها و فرم های مختلف برخوردار است. به عنوان مثال در منطقه میزدج این آواز بیشتر در دستگاه چارگاه اجرا می شود و در مواردی معدود این آواز در دستگاه ماهور اجرا می گردد.

در اجرای این آواز نوع تحریرها و برخی حالات و کشش های آوازی خاص منطقه است و گاهی که خواننده تمهیدات خاصی به کار می برد تا نغمه از جلوه تأثیر بیشتری برخوردار شود. به طور نمونه می توان از تأکید بر کلماتی خاص و تکرارها و یا مکث های ویژه یاد نمود.

دعاهای آوازی

دعای قبل از خواب شبانه
این دعا دارای ریتمی تند، ضربی و با تقارن ریتم در جملات موسیقی و شعر می باشد. معمولاً بزرگترین و سالخورده ترین فرد خانواده قبل از به خواب رفتن کودکان بر بالین آنها آواز مربوط به این دعا را می خواند.

مهم ترین دلیل و علت استفاده از این دعاها برای دفع ترس و آشفتگی و پریشان احوالی در خواب وده و افراد دست نیاز به سوی خداوند و ائمه دراز نموده و کمک می طلبیدند.

بزرگترها که بخشی از نیاز آموزشی درون خانواده را تأمین می کردند، در اینجا نیز به امر آموزش این دعا به نسل های بعد از خود مبادرت ورزیده و این دعاها را به نسل جوان تر از خود انتقال می دادند. لازم به ذکر است که این آواز بیشتر در بین زنان بالاخص مادران و مادربزرگ ها مرسوم بوده است.

دعای نذورات
موارد استفاده از این دعاها و آوازهای مربوط به آن در حین قربانی کردن گوسفند و یا موارد مشابه می باشد. برخی از این دعاها آوازی و برخی دیگر به صورت ریتمیک و ضربی خوانده می شوند.

از نمونه این دعاها می توان به نذر نعره ابوالفضل (ع) یا (کاچی ابوالفضل) اشاره نمود. این دعاهای آوازی که با مراسم مخصوصی همراه است مختص زنان بوده و به صورت جمعی اجرا می شود.

در مراسم غذای مخصوصی پخته می شود و هر کس نذری دارد و یا خواسته ای را از خداوند یا ائمه طلب می کند باید آش را به هم زده و آوازی را که با موضوع خواسته اش مرتبط است بخواند.

پس از پخت آش همگی دور سفره می نشینند و از میان زنان فردی که تسلط بیشتر داشته و پیشکسوت است دعاهایی را به آواز می خواند و بقیه همسرایی می کنند.

موسیقی بختیاری و دعاهای آوازیموسیقی بختیاری و دعاهای آوازی


سحری خوانی
در ایام ماه مبارک رمضان به هنگام سحرگاهان طنین ساز کرنا خبر از مهمانی پرشکوه و ضیافت سحر دارد. بیشترین تأکید در این موسیقی نواختن ساز کرناست.

در این مراسم کرنا «برداشت» نواخته و دهل نواز ریتم های توأماً منظم و نامنظمی را توسط چوگان و ترکه اجرا می کند. کرنا نواز از همان ابتدا و در شروع کرنا نوازی کرنا را به جهات مختلف چرخانده و به این وسیله روستاییان یا افراد طایفه را به بیدارباش فرا می خواند.

(نوازندگان می گویند که ما با نوای ساز کرنا می گوییم بیدار باش- بیدار باش یا عروسی- عروسی) 
در مناطق کوچ نشین و عشایری سحری نواز بدون آواز و سحری خوانی اجرا می شود. باید یادآور شد که در بعضی نواحی روستایی و یکجانشین نوای ساز کرنا همراه با آواز سحری است.

آیین های موسیقایی عاشورا
به لحاظ ارادت شیعه و پیروان آل علی به سالار شهیدان این ایام همواره از تقدس خاصی نزد ایرانیان برخوردار بوده است. این ارادت در منطقه بختیاری نیز همانند سایر نقاط ایران چشمگیر است در این روز آیین های اجرا می شود که همراه با موسیقی است و به لحاظ موسقایی هم دارای اهمیت می باشد. برخی از اینگونه مراسم به شرح زیر است:

مراسم حجله قاسم
در این مراسم اطاقکی چوبی را به صورت حجله عروس و داماد آذین می بندند. فردی با پارچه های رنگارنگ آن را بر سر می گذارد. بیشتر جوانان و نوجوانان حجله را همراهی می کنند. در این آیین که با لحنی موسیقایی همراه است حکایت تنهایی قاسم توس حجله گردان روایت می شود و جوانان حنا به دست همخوانی می کنند.

در این آواز یک عدد طبل همراهی کننده مراسم است. در منطقه میزدج نوحه های عربی نیز در بین این لحن موسیقایی تکرار می شود.

گهواره علی اصغر
در این مراسم گهواره ای کوچک را آماده کرده و بچه های خردسال را درون گهواره قرار می دهند. مادران بر بالین آنها می نشینند و لالایی می خوانند. موسیقی و آوازی که در این بخش خوانده می شود برگرفته از لالایی های منطقه است.

این لالایی ها به لحاظ متر و اشعار منطبق با موسیقی و گویش محلی است و موضوع آواز پیرامون شهادت علی اصغر (ع) می باشد.

مراسم نعش گردانی
در مراسم نعش گردانی به یاد شهدای کربلا جوانان اجسادی ساختگی را بر سر گذاشته تشییع می کنند. در این مراسم برخی نغمات آوازی و آواز با کتل گردانی و ساز چپ همراه است.

برخی آوازها و نوحه هایی که خوانده می شود درباره شهادت شهدای کربلا بوده و با ریتمی تند از سوی مردم واخوانی می شود. مراسم کتل و اسب با نوای ساز سرنا همراه بوده و نوازندگان قطعات غم انگیزی می نوازند.

چوپان
فردی با لباس بختیاری از اول صبح تا ظهر عاشورا با پای برهنه نواهای مختلفی را با نی لبی اجرا می کند این فرد به تنهایی نواخته و به دنبال عزاداران حرکت می کند. مقام هایی که در مراسم چوپان اجرا می شوند عبارتند از شتر، میش، قافله، حسینا، حسینم ای حسینم.

ساز و کتل
آیین ساز و کتل که ریشه تاریخی و کهن دارد در سوگ عزیزان از دست رفته ایل اجرا می شود. فرد متوفی هر چقدر نام آورتر، دلیرتر و سلحشور تر باشد، کیفیت اجرای این آیین پرشورتر و با شکوهتر خواهد بود.

این آیین در روز عاشورا نیز اجرا می شود. نحوه اجرای ساز و کتل به این شکل است که پارچه هایی رنگین به دور گردن اسب آویخته و به این ترتیب حیوان را آذین می بندند.

آینه ای در پیشانی اسب قرار داده و تفنگ یا شمشیر یا خنجر بر اسب حمایل می کنند. عزادران سکویی سنگی به نام مافگه و به ابعاد تقریبی یک در یک و نیم متر ایجاد نموده و بر آن پارچه های سیاه می افکنند.

آنگاه مجسمه ای ساخته و لباس های فرد متوفی را به عنوان نماد و نشانه او و تجسم خاطراتش در کنار مافگه قرار می دهند که به آن طلسم می گویند. زنان به همراه کرنا در کنار مافگه آوازهای گاگریو می خوانند.

کتل گردانی با اجرای ساز چپی توسط کرنانواز و با همراهی دهل اجرا می شود. در مواردی از چند کتل و کرنانواز نیز استفاده می شود. در این آیین تنها نغمه چپی بدون آواز نواخته می شود.

هلهله کوسه (طلب باران)
هلهله کوسه در زمره دعاها و تمنیات مردمان این سرزمین است که به شکلی کاملاً نمایشی و با همراهی موسیقی و اشعاری استغاثه آمیز اجرا می شود. این آیین که توسط بازیگران عادی و مردمی صورت می گیرد، توأم با دعایی است موسیقایی، آیینی، نیایشی به نام هلهله کوسه که مشابه آن در نواحی مختلف ایران نیز اجرا می شود.

به رغم مشابهت مضمونی، این آیین موسیقایی در نواحی مختلف ایران از شکل متفاوتی برخوردار است. رد فصول خشکسالی مردم جمع شده و دعاهایی را به شکل همسرایی می خوانند.

چهل کچل
این مراسم در طلب بند آمدن باران است. چهل کچل بعضاً با همراهی کرنانوازان و با استفاده از برخی وسایل مانند دیکچه و یا سینی های مسی جهت تولید صدا و توازن ریتم توأم می باشد.

این آیین موسیقایی از حالات ضربی و ریتمیک برخوردار است. مراسم چهل کچل نقطه مقابل مراسم هلهله کوسه می باشد که با دعاهای آوازی همراه است و هنگام بارش بارانهای سیل آسا و مداوم خوانده می شود. این آییین با آواز تکنفره خوانده شده و بدون همراهی ساز بوده و افراد حاضر در مراسم با تکخوانی همسرایی می کنند.

کتاب موسیقی در ایران
نویسنده: سجاد فرهادی
منبع: سایت آموزشگاه موسیقی همراز
0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.