در سال های پایانی دهه 1370 خورشیدی دو سال پیش از انتشار آلبوم مجوزدار «اسکناس» شاهکار بینش پژوه در ایران، شهاب حسینی مجری برنامه تلویزیونی «اکسیژن» ترانه رپی را در ایران خواند.

موسیقی پاپ در ایرانموسیقی پاپ در ایران


بار دگر در سال 1385 خورشیدی، رضا عطاران بود که در عنوان بندی چند مجموعه تلویزیونی، از جمله «متهم گریخت» به اجرای موسیقی رپ پرداخت.

همچنین در تعطیلات نوروزی سال 1386 در مجمعه تلویزیونی دیگری به کارگردانی رضا عطاران به نام «ترش و شیرین» خود رضا عطاران شعری از نیلوفر لاری پور را به صورت رپ خواند که محسن نامجو نیز با آواز وی را همراهی می کرد.

رضا عطاران و امیرحسین مدرس بار دیگر در عنوان بندی یک مجموعه تلویزیونی دیگر به نام «خانه به دوش» قطعه ای به سبک رپ/پاپ فارسی خواندند.

در فیلم «مکس» نیز ترانه ای به سبک رپ در نمایی از فیلم مجوز انتشار عمومی گرفت. پاییز سال 1385 پس از انتشار فیلم آمیزشی یکی از بازیگران سریال های صدا و سیما، خواننده رپی به نام یاسر (که بعدها با نام هنری یاس شناخته و نام آور شد) با خواندن ترانه ای به نام «سی دی رو بشکن» و تشویق شنونده به کنار کشیدن از زنجیره پخش و تماشای فیلم خصوصی آن بازیگر تلویزیون، ابعاد اجتماعی موسیقی رپ را بیش از پیش به نمایش گذاشت.

گروه های رپ فارسی
در زمستان سال 1385 سروش لشگری (هیچکس) در آلبوم نامجاز اینترنتی «جنگل آسفالت» در ترانه ای به نام «وطن پرست» به دفاع از برنامه انرژی هسته ای ایران (که با عنوان حق مسلم ملت ایران سرتیتر اخبار روز مطبوعات و صدا و سیما بود) پرداخت اما این نیز نتوانست به پذیرش او از سوی مسئولان فرهنگی هنری دولت هوادار پیشبرد غنی سازی اورانیوم بینجامد.

در آلبوم جنگل آسفالت، مهدیار آقاجانی آهنگساز آلبوم از تلفیق موسیقی سنتی ایرانی با سبک رپ بهره برد و صدای سازهایی مانند عود، تمبک، نی، دف، قانون و آوازهای ایرانی در آن شنیده می شود.

در سالهای بعد با پیدایش گروه هایی مانند بهرام، آرنا، شاهین نجفی و... که ترانه هایی با مضمون سیاسی اجتماعی روانه بازار موسیقی زیرزمینی کردند و کنش مندی افزون تر گروه های هرزخوان همچون زدبازی و نیز پا گرفتن چند گروه دین گریز و مذهب ستیز، رپ فارسی پا به مرزهای نوینی گذاشت و بدان انجامید تا بحت مبارزه با موسیقی رپ، راهبردها و راهکارهای خودش را برگزیند.

چندین سایت مربوط به این سبک موسیقی فیلتر و شماری از اعضای گروه های موسیقی زیرزمینی ایران بازدداشت و روانه زندان شدند. استودیوهایی که رپ خوان های ایرانی آهنگ های خود را در آنجا اجرا و ضبط می کردند از سوی نیروی انتظامی پلمپ شدند.

در چند سال اخیر با وجود برخوردهای خشن هر از چند گاه با گروه ها و استودیوهای زیرزمینی رپ، سال به سال به شمار گروه های بی مجوز زیرزمینی رپ فارسی درون ایران افزوده شده است.

این جدا از آهنگ ها و کلیپ های فارسی پرشماری همچون عرفان، فرناز، کیوسک و... است که از سوی گروه های رپ خوان برون ایران در اینترنت منتشر می شود.

در هنگامه ای کوشش شد تا موسیقی رپ فارسی را مرتبط با جریان های کژجویانه همانند شیطان پرستی جلوه دهند اما در 25 مهر ماه 1387 برنامه ای از یکی از شبکه های تلویزیونی ایران پخش شد که به بینندگان نشان می داد که رپ جریانی بهنجار نبوده اما با شیطان پرستی نیز رابطه ای نداد.

گسترش رپ فارسی به طور زیرزمینی و از طریق اینترنت به ویژه با توجه به اینکه بخش عمده ای از آثار زیرزمینی سرشار از فحش و ناسزا بود، باعث شد که دفتر موسیقی وزارت ارشاد در مورد اعطای مجوز به آثار این سبک سخت گیرانه عمل کند.

مدتی پس از اینکه قطعه ای در سبک «رپ/پاپ» فارسی در عنوان بندی مجموعه تلویزیونی «خانه به دوش» از یکی از شبکه های تلویزیونی ایران پخ شد، دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در نامه ای به سازمان صدا و سیما از پخش ترانه ای با این سبک از رسانه سراسری و اسلامی گله کرد.

با این حال در ماه های پایانی سال 1385 خورشیدی آلبومی 8 قطعه ای از مجید غفوری با نام «نگو دیره» منتشر شد که در یکی از قطعه های ان بخش هایی به سبک رپ از سوی یاس خوانده شده بود.

شایعاتی رویارو و واژگون درباره مجاز شدن رپ فارسی و نیز مجوز نداشتن این آلبوم پدید آمد که در نهایت با تأیید رسمی مجاز بودن این آلبوم توسط وزارت فرهنگ و ارسال اسلامی ایران و البته همچنان نامجاز بودن ترانه های رپ کنار زده شد.

برخی از گروه های رپ ایرانی بنا بر آنکه از کدام شهر این کشور سرچشمه گرفته باشند نام گروه خود یا ویژگی از آن را برابر کد تلفنی آن شهر قرار می دهند برای نموه گروه های تهرانی خود را «021» و همدانی ها خود را «081» نام می دهند.

«051» که گروه ابلیس و امیر Speed است و گروه 0111 از شهر بابل هستند. برخی از گروه ها هم از کد شهری که در پلاک ماشین استفاده می شود برای گروه بندی استفاده می کنند مانند ایران 18 که از گروه های همدانی است.

برخی از گروه های رپ ایرانی همانند هیچکس ، پیشرو و... که نماد «021» را برای خود برگزیده اند تا پیش از دستگیری به روزی مجوز گرفتن آثارشان امیدوار بودند و از خواندن شعرهای دور از ادب پرهیز می کردند و می کوشیدند کمتر از اینگونه واژگان بهره بگیرند.

در حالیکه برخی دیگر مانند زدبازی در پیروی از رپ غربی بی شرم و حیا هیچگونه ابایی از به کارگیری واژگان دور از ادب و نزاکت در ترانه های شان نداشتند.

بسیاری از خوانندگان رپ ایرانی تا پیش از این کنش گری در پهنه رپ فارسی در دیگر سبک ها و سویه های موسیقی شناخته شده نبوده اند. از اینرو بیشتر خواننده ها در آغاز ترانه ها نام خود را می گویند تا به شناخته شدن بیشتر آنها از سوی شنوندگان بینجامد.

برخی ترانه هایی که از سوی شنوندگان ایرانی به عنوان رپ شناخته می شوند با تعریف های رپ فارسی همخوانی ندارند بیشتر ترانه های ساسی مانکن از این جمله هستند.

این ترانه ها اکثراً ریتم شش و هشت شتابان و شاد دارند و تنها شباهتشان به رپ فارسی در آن است که بخش عمده متن ترانه به صورت بی قافیه و قاعده خوانده می شود. با آنکه اینگونه قطعات با سبک ریتم و بلوز نزدیکی بیشتری دارند تا با رپ غربی با این حال در فرهنگ عامه ایرانیان در گروه رپ فارسی جا داده می شوند.

تقسیم بندی گروه های رپ در  ایران
در عرصه موسیقی ایران می توان گروه های رپ را به چند دسته تقسیم کرد:
1- گروه هایی که مضمون های اعتراض آمیز سیاسی و اجتماعی را به کار گرفته و مانند هیچکس، کیوسک، شاهین نجفی، بهرام، آبجیز، فرناز و... که به انتقاد از سیاست های اجرایی فضای حاکم بر کشور و مشکلات ناشی از سیاست های دولت می پردازند.

2- گروه هایی که همچون زدبازی، رضا پیشرو، عرفان و جنبه های خشن و مبارزه جویانه سبک گنگستا را جذب کرده اند این دسته را می توان «رپ خوان های خیابانی» نامید.

3- گروه هایی که همچون یاس و سالومه، با زبان کوچه و بازار می کوشند ارزش های اجتماعی را تذکر بدهند.

4- رپ های همسو با جریان های چیره موسیقی پاپ سرگرم کننده، رمانتیک و دیسکویی از میان آنها می توان به ساسی مانکن، علیشمس، حسین مخته، امیر تتلو، حسین تهی، امین دانکر، رضایا، شاهین فلاکت و... اشاره کرد.

با فراگیر شدن موسیقی نامجاز رپ و چیرگی آن بر موسیقی سنتی و پاپ رسمی و مجاز(موسیقی سالم) نیروی انتظامی و صدا و سیما در کوشش برای مبارزه با آنچه «جراین های موسیقی ناسالم» می نامند برخورد با موسیقی رپ را در دستور کار خود قرار داد و دستگیری شمار فراوانی از رپ خوان ها را در شهرهای گوناگون ایران در دستور کار قرار داد.

سیمای جمهوری اسلامی در هماهنگی با اقدامات نیروی انتظامی، برنامه ای به نام «شوک» را پخش کرد و رپ خوان ها و هواداران شان را مشکل و مسئله دار و دچار کژجویی های فراوان بیان داشت.

چیرگی رپ به ویژه در میان نوجوانان و جوانان تا انتشار کارنامه چند ساله محسن نامجو در پی توقیف و نامجاز خوانده شدن آلبوم «ترنج» در کشمکش حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی و اداره کل موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داشت.

محسن نامجو
محسن نامجو خواننده ای است که توانسته است در دو سه سال اخیر با آفریدن آثاری متفاوت و متمایز در پهنه موسیقی ایران نام خود را در شمار برجسته و ماندگارترین خوانندگان مدرن و پیشرو ایران به ثبت رساند.

محسن نامجو را بسیاری پدیده ای شگفت انگیز و درخشان در تاریخ موسیقی معاصر ایران دانسته اند. شکستن چهارچوب های خشک شعر و موسیقی سنتی ایران کمترین کاری است که نامجو در عین پاسداشت سنت انجام داده و می دهد.

محسن نامجو تحصیلات دانشگاهی اش را ناتمام رها کرد و رو به آفرینش سبک و سویه ای نوین برآمده از تلفیق موسیقی سنتی با جاز/راک بر پایه شناخت خود از چیستی و چگونگی موسیقی روز جهان و موسیقی سنتی ایران آورد.

گرچه کلیشه زدایی های نامجو در پهنه موسیقی اصیل ایرانی بسیاری از بزرگان موسیقی سنتی را به خشم آورده است اما طلسم طومار تکرار و دایره بسته نواهای کلیشه شده سنتی را شکسته و راه را برای درهم آمیختن گوشه های گوناگون موسیقی ایرانی با نواهای نوبنیان موسیقی جهان فراهم آورده است.

به اعتقاد بسیاری از منتقدان انتشار آلبوم «ترنج» نطقه عطفی در تاریخ موسیقی ایران زمین به شمار می رود. موسیقی که هرچند دهه یکبار با اما و اگرها و انکار و اصرارهای فراوان نوآوری و دگرگونی اندکی در آن رخ داده است.

برگزیدن اشعاری متفاوت از یکسو و نوآوری هایی بی درنگ و بناگاه در کلام و نوا از سوی دگر از محسن نامجو پدیده ای نو ناهمگون تازه و سرزنده ساخته است که نه تنها در موسیقی جاز/راک که در موسیقی سنتی هم ابداع و ادعا داشته باشد و جایگاه روشنفکری و روشنگری در موسیقی را از آن خویش سازد.

بی گمان محسن نامجو پدیده ای درخشان و شگفت انگیز در موسیقی تلفیقی التقاطی «سنتی-جاز/راک» ایران است و در بازار موسیقی می رود تا جایگاهی بسیار فراتر از فریدون فروغی، فرهاد مهراد و کورش یغمایی از آن خود کند.

چنین است که امروز نه فقط جوانان که نیز میانسالان محسن نامجو را تأثیرگذارترین و اندیشمندترین خواننده و آهنگساز امروز ایران قلمداد کرده اند که البته باید اذعان داشت ادا و اطوارهای بجا و نابجای او همچون الویس پریسلی، مایکل جکسون و... در پدید آوردن چنین برداشتی بی اثر نبوده است.

برخی دیگر نیز در کمال بی انصافی او را در ردیف ساده انگارترین خوانندگان و نماد و آیینه توهین به موسیقی اصیل و فخیم ایرانی برشمرده اند. جدای از این دو دیدگاه گزافه آمیز بی گمان محسن نامجو خواننده ای دیگرگون و ناهمگون است که آثاری متفاوت و متمایز بر پایه درهم آمیختن موسیقی مدرن جهان و سنتی ایران آفریده است.

موسیقی نامجو در هیچیک از دسته بندی های موسیقی امروز ایران و جهان نمی گنجد. نه موسیقی اصیل ایرانی است و نه جاز، نه بلوز، نه رپ و نه راک و نه حتی پاپ!

سبک محسن نامجو
با این وجود موسیقی نامجو توانمندی های همه سبک ها و سویه های موسیقیایی را دارد و هر جا که گیرایی آوا ایجاب کند به آوا و نوای نامجو به دیگر سبک های موسیقی از سنتی ایرانی به جاز/ راک غربی می گراید.

حال این کشش و گرایش یا با نوای ساده و محزون یکت دو تار خراسانی یا سه تار کویری انجام می شود و یا با گیتار فلامینگو اسپانیایی- آمریکای لاتین. آواها و نواهای محلی بومی خراسان در ساز و آواز محسن نامجو نمودی نمایان دارد کلام و آهنگ نامجو پدیده ای ویژه و یگانه است.

آلبوم های محسن نامجو
از میان پنج آلبوم نامجو تنها آلبوم ترنج اجازه انتشار یافت و چهار آلبوم دیگر و برخی از ترانه های پراکنده او به سرنوشت صدها آلبوم مجوز ناگرفته دیگر دچار شد.

نامجو تاکنون و در درازای کار موسیقی اشت نزدیک به یکصد قطعه ساخته که بسیاری از این قطعات در قالب آلبوم هایی با نام هایی همچون عقاید نئوکانتی، گیس، جبر جغرافیایی و... به گونه زیرزمینی و نامجاز از طریق اینترنت پخ شده است.

نخستین آلبوم رسمی محسن نامجو در هفدهم شهریور 1386 با نام ترنج با مجوز حوزه هنری ونه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در 9 قطعه و از سوی موسسه فرهنگی هنری آوای باربد منتشر شد.

کتاب سخنگوی کیمیاگر
محسن نامجو همچنین در سال 1387 با همکاری انتشارات کاروان کتاب نام آور کیمیاگر اثر پائولو کوئلیو را با برگردان آرش حجازی به گونه یک کتاب سخنگو منتشر کرد.

پس از آلبوم ترنج کتاب سخنگوی کیمیاگر دومین اثر منتشر شده از محسن نامجو است. نامجو در این اثر کوشیده است تا یکی از درونمایه های اصلی کتاب را که یگانگی هستی است در سراسر اجرایش نمایش دهد و روایت خود را از کیمیاگر ارائه کند.

نامجو بیش از سی شخصیت کیمیاگر را به صورت نمایشی اجرا کرده و نزدیک به شصت دقیقه نیز موسیقی اصیل برای آن ساخته است. نخستین آلبوم نامجو در بیرون از ایران با عنوان آخ نیز در 6 اکتبر 2009 منتشر شد.

اما جاز و بلوز ایرانی جز نیمه آنیموسی آن، یعنی محسن نامجو نیمه آنیمایی درخشان و بی همتایی هم دارد که آوای او گاه از تهران و گاه از نیویورک بر اینترنت جاری و ساری می شود.

رعنا فرحان
رعنا فرحان خواننده جاز و بلوز ایرانی مقیم نیویورک این روزها توجه شنوندگان و منتقدان فراوانی را با درهم آمیختن ویژه و یگانه ای از شعرهای کلاسیک ایران و موسیقی جاز و بلوز آمریکا به خود جلب کرده است.

رعنا فرخان در تهران به دنیا آمده و دانش آموخته دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران در رشته گرافیک است. او پس از پایان تحصیل نزد استاد بیوک احمدی به فراگیری نقاشی ایرانی مشغول شد و در گل و بته سازی، طلاکاری، زنگ سازی و بازسازی اشیای لاکی پس از سالها پژوهش و شاگردی، به درجه استادی رسید.

نقاشی های او در سالهای اخیر در موزه بروکلین، سادبیز نیویورک و موزه فیلادلفیا به نمایشه گذاشته شده اند. او هم اکنون در نیویورک به تعمیر مبلمان و اشیای آنتیک و در کنار آن آهنگسازی و خوانندگی مشغول است.

هوداران موسیقی مدرن و مجازی ایرانی بسیاری از شعرهای دلنشین خیام، حافظ و مولوی و... را با آوای گرم، دل انگیز و روحبخش رعنا فرحان شنیده اند.

آینده پاپ ایران
با توجه به جوان و جویای نام بودن جامعه ایرانی به نظر می رسد انچه که فرداهای موسیقی مردم پسند ایرانی را رقم می زند نه موسیقی پاپ خوانندگان پرشمار پاپ مجاز تهران و پاپ نامجاز لوس آنجلس، که رپ هیچکس، جاز/راک محسن نامجو، جاز/بلوز رعنا فرحان و مهسا وحدت خواهد بود.

هرچند با وجود یک آهنگ ارائه کامیابانه سالسا از سوی توفان پیشکسوت و سپس مهدی اسدی تازه از گرد راه رسیده هنوز پرچم دار وفادار این سبک در عمل گامی استوار و پایدار به میدان نگذاشته است.

بگذریم که در بازار جهانی موسیقی پاپ امروز، آنکه نام و نشانی ویژه و گیتی گستر دارد همانا «آرش» است که پرفروش ترین کلیپ ها را در قد و قامت جهانی ارائه کرده است. پاپ تلفیقی انگلیسی- ایرانی آرش مرزهای هر پنج قاره را درنوردیده است.

کتاب موسیقی در ایران
نویسنده: سجاد فرهادی
0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.