شعر و موسیقی؛ خواهران هنر، ترانه و ترانه سرایی، ادبیات منظوم، تاریخ، مقاله ادبي، ادبيات فارسي، مقالات موضوعي سايت رسمي مجيد اخشابي، شعر، شاعر، ادبياتKey words: poetry and music; sisters art, music and writing lyrics, literature, poetry, history, essays, literary Persian, the official website of Majid Akhshabi thematic essays, poems, poet, literary
شعر و موسیقی؛ خواهران هنر
ترانه و ترانه سرایی در تاریخ ادبیات منظوم ـ یا شاعرانه ـ کشورمان پیشینه ای درازدامن دارد. بسیاری از سرایندگان ما آثار منظوم و آهنگینی پدید آورده اند که شاید به قصد ترانه سرایی سروده نشده، ولی موسیقی و نظم نشاط انگیزشان باعث شده است که به صورتی آهنگدار و موسیقایی خوانده شوند...



من شخصا معتقدم شعر بسیار مشهور «بوی جوی مولیان» رودکی ـ که می دانیم موسیقی شناس و نوازنده هم بوده ـ به صورت ترانه سروده شده است. مقصود از ترانه در اینجا وزن و قالب ویژه مشهور به ترانه یا دوبیتی ناپیوسته ـ مثل دوبیتی های باباطاهر ـ نیست، بلکه شعری است که با الحان موسیقایی خوانده شده و می شود. واژه ترانه در ایران که «ترونه» هم تلفظ می شده واژه ای بسیار قدیمی است و در آثار بسیاری از شاعران نیز به کار رفته است.

بعضی غزل های مولانا در دیوان شمس ماهیتی «ترانه وار» دارند. می دانیم که مولانا در خانقاهش یا محفلش ستونی داشته که هرگاه حالت شعرسرایی ـ هبوط و ظهور نبوت شاعرانه ـ به او دست می داده به گرد آن ستون، مشتاقانه و سماع گونه می چرخیده و سروده های وحی گونه اش را به آواز می خوانده و محرری آنها را می نوشته. پیوند دراز آهنگ شعر و موسیقی و امتزاج و اختلاط این دو هنر ارجمند با همدیگر امری انکارناپذیر است و توضیح آن لزوم مالایلزم به نظر می رسد.

حافظ عزیزمان هم خوش آواز بوده و سروده ها و سرود هایش را ـ به اغلب احتمال ـ برای خود و شاید یاران نزدیکش به صوت می خوانده. مغنی نامه ها یا ساقی نامه ها هم از این رهگذر و در این ارتباط به وجود آمده اند.

طی دهه های اخیر، در ایران بخصوص از تاسیس رادیو به بعد ترانه سرایی جنبه رسمی تری به خودش گرفت و دیدیم که کسانی چون رهی معیری، معینی کرمانشاهی، نواب صفا، بیژن ترقی، جواد مفتون، نوذر پرنگ، علیرضا طبایی، محمدعلی بهمنی و ... کار ترانه سرایان قبلی از قبیل عارف قزوینی را دنبال گرفتند و به طور جدی به سرایش و خلق ترانه هایی برای خوانده شدن به آواز پرداختند و این مهم همچنان ادامه دارد و ما اینک با نسل جدید و پویا و بانشاطی از ترانه سرایان جوان ـ که البته تعدادشان خیلی کم است ـ مواجهیم.

بتازگی کتابی به دستم رسید با عنوان «پشت سرت عاشقانه حرف می زنم» سروده سیدحسین متولیان که بنا بر نوشته روی جلد و صفحه اول کتاب، برنده سرو زرین پنجمین جشنواره شعر فجر و برگزیده جشنواره ملی جوان ایرانی بوده است، کتاب حاضر که در برگیرنده ۱۷۵ صفحه و ۷۱ قطعه شعر ـ یا ترانه ـ است، توسط «فصل پنجم» به چاپ رسیده است. از این شاعر قبلا مجموعه سجاده های سر به هوا ـ دفتر غزل ـ را دیده بودیم و تعدادی از شعرهای مندرج در کتاب حاضر را قبلا با صدای زنده یاد خسرو شکیبایی و زنده یاد ناصر عبداللهی، حسین خواجه امیری و... به صورت آواز شنیده بودیم. خوشبختانه این ترانه ها یا سروده های موسیقایی حس هنرمندانه هماهنگی شعر با موسیقی را در شنونده اقناع می کند و به ما می باوراند که اگر این آهنگ اینقدر به دل می نشیند به خاطر این است که هم شعر آن خوب است و هم آهنگ و هم آواز آن... .

سجادی: طی دهه های اخیر، در ایران بخصوص از تاسیس رادیو به بعد، ترانه سرایی جنبه رسمی تری به خودش گرفت و دیدیم که کسانی چون رهی معیری، معینی کرمانشاهی، نواب صفا، بیژن ترقی و ... کار ترانه سرایان قبلی از قبیل عارف قزوینی را دنبال کردند

زبان شاعر در این کتاب زبانی ساده، صمیمی، چابک و حس برانگیز است. دایره واژگانی مورد استخدامش با جان و جسم ترانه همخوانی دارد. از به کار بردن کلمات ثقیل و پرصلابت جدا پرهیز کرده و مفاهیم مورد نظر خود را با مناسب ترین و آرامش بخش ترین واژه ها بیان کرده است. وزن های مورد استفاده نیز وزن هایی بانشاط و آهنگین است. بیشترین تعداد سروده های مندرج در کتاب، چهارپاره پیوسته اند، زبان مورد استفاده اش نوعا محاوره است، اما نه با لهجه ای که عوامانه به نظر بیاید. زبانی ساده و گفت وگووار است، صمیمی است، اما احترام گوینده و مخاطب حفظ شده و این خود هنری است که از ساده سرایی به عامیانه سرایی نیفتیم.

هر جا بنشستم از تو می گفتم

هر جا نبودی غصه با من بود

من سرشناس شهرمون بودم

از بس دلم با عشق روشن بود

من سرشناس شهرمون بودم

معروف بودم با چشای تو

شعرای من مشهور بود از بس

لبریز بود از قصه های تو

قافیه ها مبتنی بر تلفظ کلمات به کار گرفته شده اند مثل همین «چشا» و «قصه ها» که اگر به صورت ترانه و محاوره ای نبود، نمی توانستند قافیه باشند «چشم ها و قصه ها» مقفّی نیستند. گاه هم به خاطر قافیه ای که از قبل در نظر داشته مجبور شده است از واژگانی استفاده کند که با طبیعت ساده و محاوره ای شعرش در تباین است. مثلا در شعر ققنوس (ص ۱۱۷) می گوید:

پرای خونی و سوخته

دود و خاکستر و آذر

یه قبیله مرغ زخمی

یه قبیله مرغ بی سر

که واژه آذر به جای آتش ـ که کاملا معمول و متداول است ـ فضای شعر را اندکی غریبه می کند. به هر حال این کتاب در مجموعه ترانه هایی که دیده یا شنیده ام برای من به عنوان یک علاقه مند قدیمی شعر و ترانه حس و حال خوبی به وجود آورد. این هم پارة یکی از چهارپاره هایش:

تو گندم آوردی

گناه آسون شد

گناه آدم ها

یه لقمه نون شد (ص ۱۷۰)

می بینیم سروده های او تنها در راستای دل سپردن و وجد و حال نیستند و او به مشکلات زندگی و فلسفه حیات و رنج های مشترک بشری و پدیده شوم فقر نیز نگاهی متعهدانه دارد.



سیدمحمود سجادی
روزنامه جام جم





به همت: مريم پورمحمدي
مسؤول ارشد سايت
مسؤول انجمن آموزشگاه ادبيات
اختصاصي‌هاي سايت (دانلود برنامه ها، عكسها و پوسترها، مصاحبه‌هاي مجيد اخشابي)
گرافيك
فتوشاپ
پرسش و پاسخ های مرتبط با انجمنها
معرفی عوامل و دست اندرکاران سایت
ايميل: zendegi_khazan@yahoo.com
شناسه ياهو: zendegi_khazan
0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.