فارسی، ادبیات فارسی، مقالات ادبی، احساسات باید کنار بروند، مقالات ادبی سایت رسمی مجید اخشابی، مهدی امیر خانلو، روزنامه شرقKeywords: Persian, Persian literature, literary essays, feelings should go next, literary essays websites Akhshaby Majid, Amir Mehdi Khanlu, the East
خراب، مال باخته، از دست رفته!
 
فصل ششم از بخش اول «تربیت احساسات»، اثر گوستاو فلوبر، این گونه آغاز می شود: «فردریک موروی» جوان که محبت خانم «آرنو» را به خود جلب کرده است، در میان تعجب دوستش دلوریه، با همت و پشتکاری عجیب، امتحانات دانشگاه را یکی پس از دیگری با موفقیت پشت سر می گذارد و بعد از آنکه فارغ التحصیل شد...
 



دیگر خود را در مقام وکیل مجلس یا حتی وزیری می بیند که با ارثی که به دست آورده جایگاهی یگانه در پایتخت خواهد یافت چنانکه نجات ملتی بسته به زبان او باشد و «او»، خانم آرنو، در میان خیل شنوندگان نطق هایش، برای او اشک شوق بریزد. پس، با تمام این امیدها، به شهرستان برمی گردد تا موضوع ارثیه را پیگیری کند. در آنجا مادرش به او خبر می دهد که آنقدرها هم که فکر می کردند ثروتمند نیستند و احتمالا از ارث هم خبری نخواهد بود. اینچنین، در چشم به هم زدنی، تمام رویاهای فردریک بر باد می رود. بدون ارث، زندگی در پاریس که هنر، دانش و عشق، «سه چهره پروردگار»، تنها در آنجا رویت می شوند برایش غیرممکن می شود و او باید به زندگی در شهرستان تن دهد، در دفتر یک وکیل منشیگری کند، دختر معمولی همسایه را به زنی بگیرد و باقی عمر را در ملال «حاشیه» سپری کند. اما این طور که دیگر «تربیت احساسات»ای ساخته نمی شود! فردریک باید ارث ببرد (و می برد)، دوباره مالدار شود و به پاریس برگردد تا چهره های پروردگار دوباره خود را به او و به ما نشان بدهند. سرنوشت فردریک به «مالداری» گره خورده است و سرنوشت رمان نویس هم. ثروت برای قهرمان رمان نوعی «فراغت» به ارمغان می آورد تا وقت خود را، فارغ از اشتغال به امور روزمره و ملال آور، در «محافل» و در جمع آدم هایی از همه نوع بگذراند. و برای رمان نویس فراغتی، تا مصالح لازم برای خلق رمان خود را فراهم سازد. حقیقت این است که رمان نویس باید مصالح فراوانی برای نوشتن یک رمان در دست داشته باشد. رمان فلوبر به ما نشان می دهد که او انگار باید از همه چیز باخبر باشد: از عقاید رایج در زمینه سیاست، اقتصاد، هنر و مسایل اجتماعی و حقوقی گرفته، تا طرز ساخت ظروف چینی، خلق و خوی زنان، جنس پرده ها، مدل کفش ها و خلاصه بی نهایت اطلاعات دیگر که برای خلق یک «جهان» در دل یک رمان لازم اند. گویی رمان نویس باید از نوعی بیکارگی برخوردار باشد تا صرفا دست به مشاهده جهان بزند، نوعی بیکارگی «فلانوروار» که از او موجودی توأمان بی خیال و حساس بسازد.

اما تفاوت فلانور و رمان نویس مورد نظر در «جیب پرپول» دومی است. بله، رمان نویس باید مصالح فراوانی برای خلق یک رمان در دست داشته باشد، اما مهم تر از داشتن مصالح، توانایی او برای تنظیم آنها و شکل دادن به آنهاست. نویسنده به نوعی گوشه نشینی و خلوت گزینی نیاز دارد تا با تحمیل رنج بسیار به خود و کار طاقت فرسا بر روی اثر خود، به قول فلوبر، به یک «شکل ادبی ژرف» دست یابد و این همه البته لازمه اش این است که او از «امنیت مالی» برخوردار باشد. از نویسنده ای که صبح ها سر ساختمان است، عصرها تدریس خصوصی می کند و شب ها پشت میز کار می نشیند، چیزی بیرون نمی آید. رمان نویس باید خود را صرف نوشتن کند و «آدم قلم» شود، زیرا قصد انجام کاری عظیم کرده است. او می خواهد مشاهداتش را ذره ذره، با وسواس و با تکیه بر حافظه و تکنیک، کنار هم بنشاند و با کلمات بناهایی (سالن ها، کافه ها، پارک ها، پاساژهایی) بسازد که به اندازه بناهای بیرون از اثرش واقعی باشند. و شهرهایی بسازد و حوادثی خلق کند و قهرمان هایی که در «کوره حوادث» پخته شوند یا به قول بوردیو، «سالمندی اجتماعی» را تجربه کنند. اما نویسنده ای که این همه را تصویر می کند خود باید به همان اندازه «سالمند» (که یعنی باتجربه) باشد و این ویژگی، بیش از همه، در مهارت او در استفاده از کلمات و «توصیف» (محصول بی خیالی و حساسیت) بروز می یابد. او با قلم خود جهانی خلق می کند هرچند همان قلم را هم «سرمایه» باید به حرکت درآورد.

گویی رمان نویس برای خلق جهانش باید مستغنی باشد و البته «بی غرض». رمان نویس، در مقام مشاهده گر، همه چیز را در اطراف خود می بیند و جهانی که خلق می کند نیز، برای آنکه واقعی باشد، باید همه چیز را در بربگیرد. او در عین حال که قطعا از موضعی به جهان می نگرد، به گونه ای می نویسد که گویی خالی از هرگونه موضع است. رمان نویس، در هنگام خلق جهانش، خود را به «لاادری گری» می زند. او خود را از قید هرگونه ایدئولوژی رها می کند تا بتواند همه آنها را به اثر خود راه دهد. رمان نویس برای آنکه اثری متعهد خلق کند، باید فردی خنثی و بی غرض باشد. به عبارت دیگر، فلوبر نشان می دهد که تعهد رمان نویس، به نحو تناقض نمایی، در «خنثی بودن» اوست.

مالداری، فراغت و بی غرضی؛ درس های فلوبر برای رمان نویس جوان! اما چیست آنکه او را از قهرمانش متمایز می کند؟ هربار که هنر، دانش و عشق، دل فردریک را می زنند، او دست به خیالبافی می زند و می خواهد رمانی بنویسد. اما فردریک از نوشتن عاجز است. او هنوز «جوان» است و دستخوش احساسات. گفته اند که فلوبر هم نویسنده ای احساساتی بود. دوستان نزدیکش، از جمله هنری جیمز، عقیده داشتند او هرگز از بیست سالگی فراتر نرفت، اما فلوبر می دانست که دست کم برای نوشتن، باید احساسات کنار بروند.




مهدی امیرخانلو
روزنامه شرق ( www.sharghnewspaper.com )


به همت: مريم پورمحمدي
مسؤول ارشد سايت
مسؤول انجمن آموزشگاه ادبيات
اختصاصي‌هاي سايت (دانلود برنامه ها، عكسها و پوسترها، مصاحبه‌هاي مجيد اخشابي)
گرافيك
فتوشاپ
پرسش و پاسخ های مرتبط با انجمنها
معرفی عوامل و دست اندرکاران سایت
ايميل: zendegi_khazan@yahoo.com
شناسه ياهو: zendegi_khazan

 

0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.