هنر هفتم سینما نقد‌فیلم فیلم‌دینی فیلم‌مذهبی نمادگرایی در هنر آثارنمایشی سینمای‌دینی فرهنگ دینی عاشورا نشانه‌شناسی جذابیت بصری فیلم سینمایی خیلی دور خیلی نزدیک رضا میرکریمی فیلم سینمایی به همین سادگی سریال صاحبدلان محمدحسین لطیفی سریال او یک فرشته بود نمادهای دینی سینمای غرب هالیوود سینمای ماورایی مجله سروش سایت رسمی مجید اخشابی
درباره نشانه های مذهبی در آثار نمایشی

ایام محرم و صفر و فرصت بازخوانی مناسبات و رخدادهای این ماه در عالم نمایش، بهانه ای است تا به نشانه‌های مذهبی در سینمای دینی بپردازیم. واقعیت این است که گاه برخی محدودیت‌های فرامتنی در سینما فرصتی فراهم می‌کند تا نشانه‌ها و نمادهای مذهبی جایگزین بازنمایی و تصویر واقعی یک رخداد دینی در عالم تصویر شود و این البته با سویه زیبایی شناسی سینما منطبق است...



در یک نگاه کلی می‌توان سینمای دینی را به سه بخش عمده تقسیم بندی کرد یا به عبارت بهتر از طریق سه معیار و مولفه خاص به طبقه‌بندی آن پرداخت. یکی مضمون و محتوای فیلم است که واجد موقعیت یا مفاهیم معنوی و دینی است. دوم یک قصه دینی که معمولا سرگذشت قدیسان را دستمایه روایت خود قرار می دهد و سوم استفاده از آیین‌ها و مناسک و مراسم مذهبی است که به شکل نشانه شناختی قابل رویت و روایت است. هرچند که این مورد آخر در دو گونه دیگر نیز قابل بازشناسی است؛ با این حال هر فیلمی که در آن نشانه‌ها و علائمی از یک پدیده یا کنش دینی وجود داشته باشد را نمی‌توان لزوماً مصداقی از یک فیلم دینی دانست، اما استفاده منطقی و دراماتیک از نشانه شناسی دینی در سینما می‌تواند هم سویه زیباشناختی اثر را برجسته کند و هم جذابیت بصری و نمایشی آن را افزایش دهد.
در یک دهه اخیر که دغدغه ساخت آثار دینی به مشغله برخی سینماگران تبدیل شده، شاهد حضور بیشتر و پررنگ‌تری از نشانه‌های دینی در سینما هستیم. هرچند که برخی دچار سوتفاهم شده و به زعم خویش گمان می‌کنند که نشان دادن یک مسجد یا امامزاده یا مهر و سجاده و ... می‌تواند دلیلی بر دینی بودن اثر باشد، بدون اینکه به ساختار روایی و دراماتیک و بهره‌گیری سینمایی آنها اهتمام داشته باشند.
چه بسیار فیلم‌ها و مجموعه‌هایی که به بهانه دینی، ماروایی و معنوی بودن، در حد یک کلیپ تبلیغاتی و پروپاگاندی مذهبی تقلیل یافته و به ضد خویش تبدیل شدند. بدین معنی که برخلاف خواسته کارگردان و تهیه کننده استفاده از این نمادها و نشانه‌ها به مقاومت و پس زدن مخاطب منتهی شده و تاثیر معکوس بر تماشاگر گذاشته‌اند. واقعیت این است که استفاده از این ابزار خارج از گفتمان و جهان دراماتیکی، اثر به عنصری زائد و زننده بدل می‌شود که نه تنها در خدمت اثر و پیام‌های اخلاقی- دینی آن نیست که به خنثی کردن کارکردهای معنوی می‌انجامد. از سوی دیگر استفاده منطقی و مطلوب از این نمادها که بسیاری از آنها واجد قدرت و کاربردهای نمایشی است توانسته در انتقال و القای مفاهیم و پیام‌های دینی به مخاطب موفق باشد.
هنر هفتم سینما نقد‌فیلم فیلم‌دینی فیلم‌مذهبی نمادگرایی در هنر آثارنمایشی سینمای‌دینی فرهنگ دینی عاشورا نشانه‌شناسی جذابیت بصری فیلم سینمایی خیلی دور خیلی نزدیک رضا میرکریمی فیلم سینمایی به همین سادگی سریال صاحبدلان محمدحسین لطیفی سریال او یک فرشته بود نمادهای دینی سینمای غرب هالیوود سینمای ماورایی مجله سروش سایت رسمی مجید اخشابی
 
یکی از نمونه‌های خوب این آثار فیلم "خیلی دور، خیلی نزدیک" رضا میرکریمی است که در لایه‌های زیرین و درونی قصه و حتی به شکل نمادین از این نمادها و نشانه‌های مذهبی بهره برده است. به عنوان مثال در جایی از قصه می بینیم که پسردست فروش، آویزی مزین به آیات قرآن را در داخل اتومبیل دکتر (مسعود رایگان) می‌گذارد که پدری متخصص، اما بی‌ایمان است. زمانی که خانم دکتر روستای مصری این پلاک را در اتومبیل دکتر عالم پیدا و زیر آیین ماشین آویزان می‌کند با مسیر تحول اخلاقی و درونی دکتر عالم همراه شده و او بعد از این صحنه، به سوی هدفی می‌رود که پایان آن، ایمان و اعتقاد به خداست. یا مثلاً در "به همین سادگی" فیلم بعدی همین کارگردان از قرآن و استخاره به درستی در پیشبرد درام و رهایی طاهره شخصیت اصلی قصه از شک و دودلی استفاده می‌شود. در برخی از مجموعه‌های مذهبی و مناسبتی تلوزیون نیز شاهد این نمادگرایی درست دینی در روایت قصه هستیم. یکی از موفق‌ترین آنها سریال ”صاحبدلان" به کارگردانی محمد حسین لطیفی است که به خوبی از قصه‌های قرآنی و خود قرآن به عنوان کتاب آسمانی و الهی استفاده شده است. یا در سریال "او یک فرشته بود" نیز کارگردان کوشیده بود از نمادهای مذهبی مثل تسبیح و سجاده استفاده کند؛ عناصری که وقتی شیطان با آنها مواجه می‌شود واکنش نشان داده و عقب نشینی می‌کند.
البته در برخی موارد این نوع استفاده کاملاً نسخه برداری شده از آثار سینمایی غربی است که شاید با فرهنگ ما همخوانی نداشته باشد و گاهی نتیجه عکس داشته باشد.
واقعیت این است که استفاده از نشانه‌ها و نمادهای دینی صرفاً به معنای دینی شدن اثر نیست و آنچه بیش از همه مهم است، استفاده منطقی و دراماتیک از ظرفیت‌های این نشانه‌های مذهبی است تا بتواند ظرفیت‌های اخلاقی و تربیتی آنها را به تصویر کشد و همراه با محتوای دینی اثر در باور مخاطب تاثیر گذارد.


به همت: طاهره جعفری
EMAIL & ID: LINATANHA@YMAIL.COM


برگرفته از "سروش"
0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.