«سعادت آباد» یا گورستان زناشویی سایت رسمی مجید اخشابی
«سعادت آباد» یا گورستان زناشویی؟
«سعادت آباد» را از دو منظر می توان قضاوت کرد. می توان از این زاویه وارد شد که بعد از «قطعه ناتمام»، «به آهستگی»، «پاداش سکوت» و «کتاب قانون»، مازیار میری به فیلمی با ویژگی ها و مختصات «سعادت آباد» رسیده که از کارگردانی و فیلمبرداری و تدوین گرفته تا بازی بازیگرانش (از بازی مطلقا برون گرای حامد بهداد تا بازی کاملا درون گرای لیلا حاتمی) یک سر و گردن بالاتر از آثار پیشین میری است و یا می توان روی مضمون فیلم متمرکز شد و به تحلیل محتوای آن پرداخت...



از منظر اول این گونه می توان گفت که میری این بار در فضای محدود زمان و مکان به بهترین شکل داستان خود را به تصویر کشیده و به خوبی شخصیت ها و داستانش را روایت می کند. برخلاف ادعاهایی که «سعادت آباد» را وام گرفته از فیلم های فرهادی (مخصوصا درباره الی...) می دانند، فیلمنامه «سعادت آباد» روایت داستانی است که ابهام بخش مهمی از آن را تشکیل می دهد و برخلاف فیلم های فرهادی که در پایان همه چیز آشکار می شود، پایان «سعادت آباد» آغازی است بر سوالاتی که فیلمنامه به آنها پاسخ نمی گوید و ترجیح می دهد به جای اینکه در بند یافتن حقیقت باشد، تنها یک موقعیت دراماتیک را به تصویر بکشد. موقعیتی که از تلاش یک زن (یاسی) برای زنده کردن خاطرات خوش گذشته آغاز و با تنهایی مضاعف وی به پایان می رسد و به خودی خود قادر است مخاطب را درگیر خود کند.

اما مشکل اصلی «سعادت آباد» به مضمون آن بر می گردد، وقتی به محتوای فیلم های قبلی میری می نگریم متوجه این نکته در کارنامه کاری وی می شویم که وی سلیقه، نگاه و موضع بخصوصی در سینما ندارد و همان طور که از یک داستان حاتمی کیایی (پاداش سکوت) به داستانی از جنس دغدغه های کمال تبریزی (کتاب قانون) رسید، حالا به یک داستان به اصطلاح فرهادی وار رسیده است که به مانند دو فیلمی که اشاره شد، در انتقال معنا از نمونه های اورجینال عقب افتاده تر است. پرداخت به مناسبات طبقه متوسط ایران امروز یکی از موضوعاتی است که اخیرا با توجه به اهمیت و نقش پررنگ و تاریخی این طبقه در تحولات سیاسی اجتماعی ایران (از انقلاب مشروطه گرفته تا همین امروز) فیلمسازان بسیاری را مشغول خود کرده است. «چهارشنبه سوری»، «کنعان»، «به همین سادگی»، «درباره الی»، «محاکمه در خیابان»، «دعوت»، «دایره زنگی»، «بی پولی»، «هفت دقیقه تا پاییز» و «جدایی نادر از سیمین» مهم ترین فیلم های چند سال اخیرند که پیچیدگی ها و اشتراکات افراد متعلق به این طبقه را به تصویر کشیده اند. همان طور که این طبقه در مواردی چون جایگاه اقتصادی، اجتماعی و تحصیلی تقریبا به ثبات نسبی رسیده و از آرامش خاطر نسبی برخوردار شده است. در عوض در حوزه اخلاقیات به شدت با چالش های گوناگونی روبه رو شده است، دروغ، پنهان کاری، خیانت، دورویی، روزمرگی و در نهایت افسردگی بزرگترین مشکلات این طبقه است که هر یک به نوعی در فیلم هایی که به آنها اشاره کردیم وجود دارد اما آنچه «سعادت آباد» را از این فیلم ها جدا می کند، تصویر چرکی است که از طبقه متوسط به نمایش می گذارد، چرکی که هرچه بیشتر تلاش کنی آن را از بین ببری، آلودگی اش بیشتر به جاهای دیگر سرایت می کند. امیر عربی و مازیار میری که قبل از این در مجموعه تلویزیونی «گاو صندوق» با هم همکاری کرده بودند، خواسته یا ناخواسته بر خلاف گفته خود که «سعادت آباد» نقد طبقه متوسط است، فیلمی ساخته اند ضد طبقه متوسط که فضای تیره و تارش، آنقدر زیاد است که سکانس کلیشه ای و نمادین پایانی فیلم (آنجا که یاسی به توصیه تهمینه عمل می کند و جای اینکه قرصش را بخورد، لیوان آب را پای گلدان می ریزد) که قرار است از یادمان ببرد در چه منجلابی غوطه ور بوده ایم نیز نمی تواند آن را تطهیر کند.

حال چرا می گویم «سعادت آباد» فیلمی است ضد طبقه متوسط ؟ به نام فیلم و تاکیدی که فیلمساز روی محله سعادت آباد دارد دقت کنید (نشان دادن تابلوی سعادت آباد هنگام رانندگی یاسی در ابتدای فیلم و برگزاری مهمانی در آنجا ) مگر نه اینکه سعادت آباد محله ای است که آن را به نام طبقه متوسط م شناسند؟ پس چگونه است در فیلمی با همین نام، از میان انبوهی از لاپوشانی و دروغ و دورویی تنها یک شخصیت(یاسی) است که از هر انگی مبراست، که او هم دچار افسردگی شدید است؟ می شد این گونه قضاوت کرد که این ها سه زوج از این طبقه هستند و نمی توان آنها را آیینه تمام نمای طبقه متوسط دانست، اما وقتی به نام فیلم، نگاه فیلمساز به شخصیت ها و موتیفی که خلق می کند (آیینه شکسته ای که یاسی در ابتدای فیلم روبه روی آن می نشیند و خود را آماده ضیافت شبانه می کند و تاکید دوباره در پایان فیلم که این بار لاله روبه روی آیینه شکسته خانه اش به نظاره خود می نشیند) می نگریم، به چیزی خلاف گفته های عوامل سازنده «سعادت آباد» می رسیم.

گورستان زناشویی، موجزترین، بهترین وکامل ترین تعریفی است که می توان در توصیف آخرین ساخته مازیار میری به کار برد، اصطلاحی که رومن پولانسکی در ساخته جنجالی خود «ماه تلخ» از زبان کاراکتر خود «اسکار» در توصیف رابطه ای که خیانت قسمت جذاب آن است، به کار برد. گورستان زناشویی جایی است که یک رابطه به بن بست می رسد، آنجا که درخت تعلق خاطر، ثمره ای ندارد، جایی که فردیت به چنان ابتذالی می رسد که افراد را در خویشتن خویش غرق می کند، آنجا که نزدیکی تنها در فقدان فاصله میان تن ها خلاصه می شود. آنجا که افراد همگی نقاب بر چهره دارند و با آنچه می گویند زمین تا آسمان متفاوت اند. آنجا که محسن خبر بارداری یاسی (همسرش) را از زبان مینا می شنود، آنجا که رابطه علی و لاله در میان پنهان کاری ها و دروغ های لاله متلاشی می شود، آنجا که ارتباط بهرام و تهمینه به قدری متزلزل شده که دو طرف رابطه کوچکترین تمایلی برای ارتباط (حتی از نوع کلامی) با هم ندارند و بالاخره جایی که سه زوج برای برگزاری یک جشن تولد گرد هم می آیند اما هیچ گاه آنها را دور هم نمی بینیم، تنها لحظه ای که هر شش کاراکتر فیلم گرد هم می آیند، لحظه شام و موقع بریدن کیک تولد است که عمر هر دو لحظه به کوتاهی حیات یک لبخند است. لبخندی که گذرا می آید و غمی که پایدار می ماند.


فرستنده: سمانه جعفري
ايميل: samanejafari88@yahoo.com
ايدي ياهو: samanejafari88
0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.