نگاهی غیرمستقیم به کارکرد موسیقی در ماه رمضان
نگاهی غیرمستقیم به کارکرد موسیقی در ماه رمضان
شتربانان و بادیه نشین ها برای اینکه شترهایشان هر چه زودتر به مقصد برسد آهنگ حداء را بر اساس ریتم حرکت شترها می خواندند و سبب نشاط و حرکت مداوم آنان در صحرا می شد. البته این آوازها به شتربانان و ساربانان هم روحیه می داد و آنها را سر پا نگه می داشت. برای همین است که جامعه شناسان دلیل زایش و پیدایی هنرها از جمله موسیقی را تسکین دردها و دفع غم ها می دانند...



در نتیجه از دل همین رسم و رسوم ها نیازهای اجتماعی، سبک های هنری به وجود آمد و امروز می بینیم که خیل پرشماری از گوشه ها و آیین های موسیقایی در سراسر جهان یافت می شود. جالب توجه آنجاست که شرایط جغرافیایی و زیست محیطی، نوع خاصی از موسیقی را با خود دارد. یعنی موسیقی یک منطقه خشک و کم آب، تفاوت بسیاری با موسیقی منطقه سرسبز و جنگلی دارد. به خاطر همین، حتی نوع سازها و ساختمان آنها نیز تفاوت عمده با یکدیگر دارد و صدایی که از آنها بیرون می آید حسی متفاوت را به شنونده القا می کند.
اما این، همه ماجرا نیست؛ بلکه شرایط فرهنگی و اجتماعی هر قوم و جامعه ای بر نوع موسیقی نیز تأثیر کاملاً مستقیمی دارد. به عنوان مثال «جاحظ» زمانی که می خواسته «رسائل الجاحظ» را بنویسد نگاه مردم نسبت به موسیقی نگاه قابل احترامی بوده است چرا که او می نویسد: «اکنون جوانان شریف زمان ما، صناعت موسیقی را با هزل و هرزگی درنمی آمیزند» اما در زمانه ای دیگر ابوحیان در کتاب «الهوامل و الشوامل» می نویسد: «مردم جامعه ما موسیقی را صرفاً برای تحریک خواهش های نفسانی به کار می بردند تا نفس حیوانی را برانگیزند و نفس عاقله منکوب شود و لذایذ و شهوات جز از مجاری عقلانی حاصل شود.» بله! می بینید که در یک مکان جغرافیایی اما در دو دوره متفاوت، چه نگاهی به هنر موسیقی وجود داشته است؛ نگاهی پر از تناقض و تنافر. اینجاست که تصمیم گیری و قطعیت بخشیدن در مورد پدیده اجتماعی و جاری «موسیقی» همچنان کاری است دشوار و صعب.
با این حال، موسیقی همواره کارکردهای اجتماعی خود را حفظ کرده است. به گونه ای که مایاکوفسکی شاعر معروف روس می گوید: «موسیقی یک سفارش اجتماعی است». در حقیقت اجتماع و خرد جمعی حاکم بر آن است که سیر کلی و روند موسیقی جامعه را مشخص می کند. به راحتی می توان فهمید که چرا در حرکت های جمعی همچون تماشای یک مسابقه ورزشی یا راهپیمایی های حمایتی و اعتراضی، حرف اول را شعارهای آهنگین و موسیقایی می زنند و ایجاد انرژی فوق العاده ای را سبب می شوند.
دلیل آوردن این مقدمه بلند، پرداختن به اهمیت موسیقی در ماه مبارک رمضان است. روزه داری یکی از سنن باشکوه مسلمانان و بویژه ما ایرانیان بوده و هست. جامعه ایران که متشکل از خرده فرهنگ های بیشماری است، برای هر زمان و زمینه ای، یک نوع آئین و موسیقی با خود به همراه داشته است که همان طور که در بالا گفته شد، موسیقی نقشی کمک رساننده را همواره ایفا کرده است. ماه رمضان ماهی است که در آن روزه داری دور بودن از گناه و محرمات حرف اول را می زند. اجازه دهید یک مثال در مورد اهمیت صدا در زندگی و احساسات انسان در اینجا بیاوریم: دیدن یک حیوان زخمی یا فردی که اسیر درد است، واکنش عاطفی اندکی را در تماشاگر این صحنه برمی انگیزد اما هنگامی که آن فرد شروع به فریاد کشیدن از سر درد می کند یا آن حیوان زوزه دردآلود می کشد، احساسات ناظر بشدت تکان می خورد و با دردکشنده احساس نزدیکی زیادی می کند. این موضوع به این خاطر است که انسان پیش از آنکه به صورت رسمی پای در عالم خاکی بگذارد و زمانی که در رحم مادر قرار دارد، به صداها واکنش نشان می دهد. این یعنی آنکه جنین صدا را می شنود بنابراین انتقال احساسات به وسیله صدا، در بهترین شکل خود انتقال می یابد.
درباره موسیقی رمضان و چگونگی آن سخنان بسیاری رفته است بخصوص در چند سال اخیر، باب شده است که با رسیدن ماه مبارک رمضان، سخنانی کلیشه ای و تکراری درباره ویژگی های موسیقی رمضان بیان می شود که البته تکرار آن لازم و ضروری است زیرا هنوز آن طور که باید ما برای این سنت زیبا و دوست داشتنی خود برنامه ریزی دقیق و مدونی انجام نداده ایم. در همه کشورهای مسلمان، ماه مبارک رمضان، ماه شادی و سرور است چرا که براساس شرایط حاکم بر آن، ذهن و زبان و گوش و چشم، منزه تر از قبل می شوند، در نتیجه چنین دستاوردی برای هر انسان مؤمن، یعنی روز عید، روز شادی، روز جشن.

منبع :
از میان سرودها و سکوت ها/محمدرضا درویشی

ارسال کننده:
مریم میری
Yahoo ID : mary_miracle99@yahoo.com

0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.