ایده اولیه داستان ها از کجا می آید؟
ایده اولیه داستان ها از کجا می آید؟
داستان نوشتن همیشه سخت است، مخصوصا اولش! این اولش آدم را دیوانه می کند از بس که دور است و دست نیافتنی. شاید یکی از دلایلش انتخاب آن ایده باشد. این بار قرار است درباره همین ایده ها صحبت کنیم درباره شروع ها و شخصیت های اول داستان ها. قرار است به این نتیجه برسیم که هرچه ایده شما معمولی و بی مزه باشد احتمال این که جزو آثار ماندگار ادبیات شود بیشتر است! باورتان نمی شود؟! کافی است شخصیت های داستان های بزرگ ادبیات معاصر را مرور کنید...




● نگاه خیره شخصیت اول

از یک طرف که نگاه می کنیم انگار عجیب و غریب بودن دیگر مال زمان ما نیست. سال هاست که شاهکار ها از دل مردمان این جهان بیرون می آید. می شود گفت یک جورهایی قهرمان ها و اسطوره ها ویژگی ادبیات کلاسیک است. تمام ادبیات یونان و روم و شاهنامه فردوسی خودمان پر بوده از این موجودات. واقعیت داستان از این قرار است که شخصیت های اسطوره ای مثل هومر و هرکول، الکترا یا سهراب و کاوه همگی الگو های مردمان زمان خودشان بودند. کار اصلی ادبیات در تمام دوران ها شاید همین بوده، تخیل کردن و زندگی کردن که در ذهن خودت دنیایی بسازی؛ دلیل اصلی حضور این قهرمان های غیر واقعی در تاریخ همین بوده است. اما با گذشت زمان کم کم این موجودات خارق العاده جای خودشان را به شخصیت های واقعی دادند. می خواهیم درباره همین گذار صحبت کنیم. بخش اولش که این ایده های کلاسیک بودند و سر چشمه نمایش نامه های سوفکل و اریپیدس شدند در ادبیات یونان باستان و سال ها بعد در اروپا از دل همین ایده های اولیه، شکسپیر و مولیر و دولافایت در آمد تا رسید به شاهکار گوته یعنی فاوست. فاوست داستان مرد میان سالی است که ظاهر معمولی زمان خودش را دارد و عاشق علم و دانش است تا این که روحش را به شیطان می فروشد.



● داستان یک شهر

ایده های داستان ها از زندگی های معمولی گرفته می شد تا این که نا امیدی جهان را در بر گرفت شاید دلیل اصلی اش جنگ های جهانی بود. وقتی به یک روز و به دلیل خصومت شخصی یک شاهزاده با یک شاهزاده در کشور دیگر هزاران انسان بی گناه کشته می شدند، دیگر نویسنده ها و شاعران نمی توانستند از این همه حماقت به راحتی بگذرند. از دل این نا امیدی بود که تئاتر مدرن و داستان مدرن به وجود آمد. داستان هایی که درباره سکوت است مثل خیلی از آثار آلن رب گریه و کلود سیمون، داستان هایی که در آن ها در و دیوار به همان مهمی رئیس ها و شاهزاده هاست. سپس نمایش نامه ابزور متولد شد. شخصیت های این نمایش نامه ها شباهت چندانی به انسان ندارند. یک طور های انسان مسخ شده اند. انسانی که به دنبال هیچ چیز نیست انسانی که به دنبال نیستی است. کار های ساموئل بکت و ژان ژنه و اوژن یونسکو از همین جنس است. ویژگی اصلی این دوران این بود که هیچ کس در طول داستان به دنبال کار خاصی نبود. همه فقط بودند چون باید وجود می داشتند. این دوران، پایه اساسی تحولات ادبیات در سال های بعد بود. در نقاشی هم تقریبا می شود گفت چنین اتفاقی افتاد. پرتره های بزرگ و عظیم از اشراف زادگان و شاهزادگان جای خودشان را به چند خط ساده عمودی و افقی با چندین دایره و رنگ های معمولی در بوم نقاشی؛ کاری که واسیلی کاندیسکی در روسیه می کرد.



● عشق و جدایی ابدی در شاهکارها

از گوته به این طرف، دیگر در شاهکار های ادبی خبری از قهرمان های فرا انسانی نیست. اما تمام این اتفاق ها یکهو انجام نمی شود اول از همه نویسنده ها ایده های داستان هایشان را از مردم فقیر و درمانده شهرها و روستاها می گیرند که داستان های ویکتور هو گو و چارلز دیکنز و شاتو بریان و زولا و فلوبر از این گونه است. در واقع شاهکار این نویسنده ها در همین است که زندگی یک خانواده فقیر و تلاش آن ها را برای نجات از فقر یا شاید تنها امشب را زنده ماندن با چنان تکنیک و قدرتی بیان می کردند که پس از گذشت دو قرن هنوز هم جذاب و گیراست. ایده هایی که نه پزهای روشنفکری دارد و نه دغدغه های فلسفی آن چنانی در بین دیالوگ ها گفته می شود. همان زندگی معمولی انسان های قرن هجده به اندازه کافی شاعرانه است. در این بین نویسنده هایی هم بودند که از جنگ می گفتند، جنگ های داخلی آن دوران و تمام نوشته هایشان را انگار برای دوستی نادیده می نوشتند که شاید بزرگ ترینشان «سرخ و سیاه» باشد شاهکار استاندل.



● سوژه های امروزی!

و آخر از همه می رسیم به حال حاضر که ما در کجا قرار داریم. وضعیت در این دوران یک جورهایی شبیه آش شله قلمکار است، گروهی که عاشق قهرمان سازی هستند راه پدرانمان را ادامه می دهند، شخصیت کتاب های سری وارکرفت و هری پاتر و بت من و سوپرمن از دل ایده های تخیلی صرف برون می آیند. گروه دیگر همچنان شاهکارهایشان را از مردم کوچه و خیابان الهام می گیرند. نمونه های زنده اش کارمک مکارتی و آستر و موریل باربری و ایشی گورو؛ تابوکی، مودیاتو، لوران گوده، میراندا جولای است. نویسنده هایی که شخصیت های اول داستان هایشان راننده ها و پیشخدمت ها و استادان دانشگاه و کارمندان و دانشجویان هستند. انگار یک جورهایی دارند زندگی بچه محله شان را ثبت می کنند. شاید کار ادبیات همین باشد که فقط برای یک لحظه در لا به لای همین نوشته های معمولی از آدم های معمولی چشم ما را به دنیایی واقعی باز کند.

به همت: مريم پورمحمدي



0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.