ضرورت ايمن‌سازي تخت جمشيد در مقابل زلزلهفردا سالگرد وقوع زمين‌لرزه شهرستان بم است. درست7سال پيش، زلزله‌اي در اين شهر رخ داد كه جدا از كشته‌شدن هزاران نفر از هم‌ميهنان ما باعث شد تا ارگ بم، يكي از چند ميراث جهاني كشورمان كه در فهرست ميراث يونسكو نيز به ثبت رسيده بود به تلي از آوار تبديل شود.

در سالگرد آن حادثه تلخ، كارشناسان عقيده دارند اين اتفاق ممكن است براي ديگر بناهاي تاريخي كشورمان نيز رخ دهد و در چند دقيقه آثار باستاني را به آوار باستاني تبديل كند. در اين ميان مهم‌ترين بناي تاريخي كشورمان يعني تخت جمشيد نيز در منطقه‌اي زلزله‌خيز قرار گرفته و در معرض خطر است؛ اتفاقي كه به عقيده سيدعبدالعظيم اميرشاه‌كرمي، مشاور سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري ممكن است با كمترين لرزش زمين، احتمال ريزش بخش‌هايي از تخت جمشيد را باعث شود...



تخت جمشيد روي 2 گسل زمين‌لرزه

اين عضو هيات علمي دانشگاه اميركبير و متخصص ژئوتكنيك سازه و هيدروليك، ترس خود از اين اتفاق را اين گونه كامل مي‌كند: شرايط بخش‌هايي از ديوار ورودي پله‌هاي تخت جمشيد چنان بحراني است كه با كوچك‌ترين زلزله، احتمال ريزش آنها وجود دارد.

شاه‌كرمي به ايسنا گفت: در قسمت چپ پله‌هاي ورودي تخت جمشيد، تعدادي از سنگ‌هاي ديوار دچار هوازدگي شديد شده و علاوه بر پوسيدگي، ترك‌هايي در 3 نقطه از ديوار به‌وجود آمده است. به همين دليل، استحكام‌بخشي و مرمت اين نقاط كه حالت بحراني دارد، بايد در اولويت قرار گيرد، به عقيده اين متخصص سازه، مهم‌ترين بخش تخت جمشيد، ديواري است كه صفه، پشت و درون آن قرار گرفته است و از آن جا كه تخت جمشيد دست كم روي 2 گسل فرعي قرار دارد، اين ديوار در معرض خطر است.

البته علاوه بر اين، به عقيده كارشناسان، شيب دامنه و احتمال اختلاف نشست، رطوبت زمين و داخل صفه و تبخير از سطح ديوار به ‌علت خشكي هوا و وزش باد ديگر عواملي هستند كه دست به دست هم مي‌دهند تا اين يادمان تاريخي در معرض آسيب بيشتر قرار گيرد. البته گفته‌هاي وي در حالي است كه مازيار كاظمي، مدير داخلي تخت جمشيد چندي پيش از حضور يك گروه ايتاليايي براي انجام مطالعات شيوه‌هاي نوين مرمت سنگ در اين بنا خبر داده بود. به گفته وي از حدود 9 سال قبل غير از مرمت‌هاي اضطراري، مرمت بناهاي تخت جمشيد و پاسارگاد متوقف شد. اين توقف به دليل قديمي شدن مرمت بناهاي سنگي تخت جمشيد بود كه بايد با روش‌هاي جديد اين ‌كار انجام مي‌گرفت و حضور اين گروه براي پايان دادن به اين وضعيت است.

گل‌سنگ‌هايي كه آرام مي‌آيند

اما يكي از دلايلي كه مي‌تواند تخريب ناگهاني تخت‌جمشيد بر اثر زمين‌لرزه را تشديد كند، وجود گل‌سنگ‌هايي است كه مي‌تواند روي ديوارهاي اين بناي تاريخي بنشيند و آرام‌آرام آن را به بستر مرگ بكشاند.

پريسا محمدي، ميكروبيولوژيست و عضو هيات علمي دانشگاه الزهرا در همين رابطه مي‌گويد: گل‌سنگ موجودي متشكل از قارچ و جلبك است كه با سرعت بسيار كم رشد مي‌كند و مي‌تواند در زيستگاه‌هاي نامناسب مثل كوير و نواحي قطب جنوب زنده بماند. بسياري از گونه‌هاي اين گياه روي سنگ‌ها مي‌رويند و مواد معدني آنها را جذب مي‌كنند كه در نتيجه‌ فعل و انفعال گل‌سنگ، سنگ‌ها مي‌شكنند و به خاك تبديل مي‌شوند. در همين حال نيز بنا بر عقيده تعدادي ديگر از كارشناسان و آن گونه كه نتيجه برخي پژوهش‌ها در اين زمينه نشان مي‌دهد، نمي‌شود گل‌سنگ‌ها را به طور كامل از روي آثار تاريخي برداشت و آن را از بين برد بلكه تنها مي‌توان رشد آنها را متوقف كرد، به همين دليل بايد براساس نوع و مدل هر گل‌سنگي براي برداشتن آن اقدام كرد.

اكنون با آن كه بسياري از گل‌سنگ‌هاي موجود روي تخت جمشيد با تلاش مسوولان اين محوطه تاريخي ازبين رفته‌اند اما كماكان با توجه به اقليمي كه شهر تاريخي پارسه پاسارگاد كه تخت جمشيد نيز در آن قرار گرفته است گل‌سنگ‌ها مي‌تواند دليل مضاعفي براي كمك به تخريب اين بناي تاريخي در صورت بروز كوچك‌ترين زلزله باشد.

حفاظت را از معماران قديمي بياموزيم

برخي از كارشناسان معتقدند نوع ساختار و چيدمان سنگ‌هاي تخت جمشيد و مقبره كوروش به گونه‌اي است كه با توجه به زلزله‌خيز بودن منطقه شيراز هرگونه آسيب را از خويش دور مي‌كند. اما آن‌كه اين آثار در طول سال‌هاي متمادي و فرسايش‌هاي متداوم مي‌توانند باز هم پايدار بمانند، حرف ديگري است؛ موضوعي كه در مورد شهرها و سازه‌هاي تاريخي مهم دنيا نيز نتوانست نسخه واحدي به شمار رود.

شاه‌كرمي در اين باره معتقد است كه براي حفاظت و بهره‌گيري از تخت جمشيد بايد از روش‌هايي كه معماران در 2500 سال پيش براي ساخت اين بنا به كار گرفته‌اند، آگاه شويم. او مي‌گويد: براي اين كار، استعدادهاي نهفته در تخت جمشيد كه براساس آنها، اين بنا برپا مانده، با توجه به اين‌كه در شرايط سخت زمين‌شناسي و آب‌وهوايي است، بايد شناسايي و بازخواني شود تا از تخت جمشيد بتوان حفاظت كرد. كارشناسان سازه‌هاي سنگي معتقدند كه تخت جمشيد از منظر مهندسي، سازه‌اي پيوسته، نرم و با عملكرد بسيار مناسب در مقابل بارهاي زلزله و دفع رطوبت است. سازه‌ باربر آن فقط از دو نوع مصالح، يعني سنگ معدني آهكي و برحسب مورد، ماسه‌سنگ (در مكان‌هايي خاص) و بست‌هاي فلزي ساخته شده است.

اما بروز آسيب‌هاي احتمالي از وقوع يك زلزله كوچك همچنان موضوعي است كه كارشناسان از آن به عنوان مهم‌ترين دليل براي احيا، مرمت و مقاوم‌سازي تخت‌جمشيد ياد مي‌كنند.


به همت: مريم پورمحمدي
0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.