مناسبتها: جشن نیلوفر

5 تیر 1390   maryam.pourmohammadi   علوم انسانی, مناسبتها   0 نظر   375 بازدید   |

جشن نیلوفر
به گواهی تاریخ ششم تیرماه(خورداد روز از تیرماه) باستانی برابر سوم تیرماه در گاهشماری کنونی، روز برگزاری جشنی است بنام نیلوفر که شوربختانه امروزه بسیار ناشناخته مانده است...



برگزاری این جشن در این زمان احتمالا برپایه شکوفا شدن گل های نیلوفر در آغاز تابستان بوده است. این جشن پیوند ژرفی با گل نیلوفر و ایزدبانوی آناهیتا دارد.
در باور آریاییان همواره ایزدانی وجود داشتند که نگهبانی عناصر مختلف طبیعت بدانان سپرده شده بود. برای نمونه ایزدبانوی آناهیتا نگهبان آبها بوده است.

همچنین ایرانیان ۳۰ روز ماه را بنام ایزدان و فروزه های اهورامزدا(امشاسپندان) نام گذاری کرده بودند. یکی از ظرافت ها و زیبایی های اندیشه ی ایرانی اینست که برای هر ایزدی در عالم قدسی گلی را برگزیده بودند که نماد آن ایزد در عالم ماده میشد. در بخش نهم کتاب بندهش آمده است: “هر گلی از آن امشاسپندیست. و باشد که گوید موردیاسمن هرمزد را خویش است، و یاسمن سپید وهومن را… و نیلوفر آبان راست… .” چنانچه خواندیم یاسمن گل ویژه هرمزد(اهورامزدا-خدا/نام روز نخست) است و یاسمن سپید برای امشاسپند بهمن(وهومن=خرد نیک/نام روز دوم) و سرانجام گل نیلوفر برای روز دهم که در گاهشماری باستانی آبان روز خوانده میشد میباشد.

همگان میدانیم که گل نیلوفر را،نیلوفر آبی میخوانند و گلیست که در آب شناور میباشد و زندگی میکند، پس ارتباط این گل با آب بسیار زیاد میباشد و خواهیم دید که همین ارتباط ناگسستنی خاستگاه چه اندیشه های زیبا و عمیقی در باورهای هندو- ایرانی شده است.

از سوی دیگر آبان خود یعنی آبها… این نخستین پیوندیست که گل نیلوفر با ایزدان برقرار میکند. گفتیم ایزد نگهبان آبها چیزی نبوده است جز آناهیتا. بنابراین گل نیلوفر آبی نماد و تجلی ایزدبانوی آناهیتا،پاسبان آبهای روان میباشد و از این رو جنبه ی سپندینگی و تقدس میابد.

آنطور که همگان میدانیم پاسداشت طبیعت در ایران باستان یکی از بایسته های زندگی هر فردی بوده است . نقش طبیعت و گیاهان در زندگی روزمره ایرانیان را نمیتوان نادیده گرفت. در بخش گلها و گیاهان بارز ترین نمونه ارتباط طبیعت و عالم روحانی را در گل نیلوفر است که به ویژه آنرا در معماری ایرانی میبینیم. گل نیلوفر به وضوح در معماری پارسه(تخت جمشید) و تاق بستان کرماشان به چشم میخورد، ما در سنگ کنده های نقش رستم گل نیلوفر در کنار آناهیتا میبینیم که خود گواه گفته ی ماست. همچنین در دوران اسلامی نقش هراتی را در طراحی فرش داریم که گل نیلوفر در آن به چشم میخورد.

واژه ی نیلوفرLOTOS، نیلوپر، نیلپَر، نیلوبرگ، از دو جز تشکیل شده. بخش نخست نیل/نیلو به چم: “نهر- آب- رود” میباشد(بیاد بیاورید رود نیل در مصر را). وجه نخست باز نسبت بارز این گل با آب را نشان میدهد. بخش دوم:فَر که به چم شکوه و بزرگی میباشد جنبه ای مقدس به این واژه میدهد. بنابراین نیلوفر را میتوان گل مقدس آبی یا گل مقدسی که در آب روییده معنی کرد. همچنین ما رنگ نیلی را برای آب بکار میبریم.

گل نیلوفر در باور آریایی(شامل ایرانیان و هندوان) نماد تجلی و ظهور میباشد و گلبرگ های آن نشان دهنده ی طبقات عالم است. گل نیلوفر در اندیشه و معماری ایرانی همواره جایگاهی مقدس دارد؛ در اندیشه زرتشتی(اوستای متاخر) مقدس ترین گل نیلوفر میباشد. در باور های زرتشتی مربوط به سوشیانس(بیاد بیاورید تجلی و ظهور را) میخوانیم که: “نطفه زرتشت در دریاچه کیانسه(هامون) نگهداری میشود و سالها بعد دوشیزه ای در آب این دریاچه خود را میشورد و از این نطفه آبستن میشود و نخستین منجلی(در باور زرتشتی نو کننده) که “اوشیدر” باشد به دنیا میاید. هزار سال بعد باز این اتفاق میافتد و “اوشیدرماه” زاده میشود؛ هزار سال بعد دوباره دوشیزه ای در کیانسه آبتنی میکند و “سوشیانث” زاده میشود.” نکته ی قابل توجه ما اینجاست که در این روایات تنها گل نیلوفر شایستگی نگهداری از نطفه های منجی را دارد !

در تخت جمشید نیز گل نیلوفر را در دست شاهنشاه هخامنشی و جانشینش میبینیم.همچنین در بیشتر دیواره ها و زیر پا و بالا سر سربازان گاردجاویدان هخامنشی شاهد این گل هستیم. گرچه نخستین بار مصریان گل نیلوفر را در معماری سدها سال پیش از هخامنشیان بکار بردند ولی اندیشه ایرانیان پیرامون نیلوفر به هیچ وجه متاثر از باور های مصری نمیباشد.

تا اینجا پیرامون پیوند نیلوفر با آب و جایگاه مقدسش در باور و معماری ایرانی سخن گفتیم. از دیگر راز های گل نیلوفر پیوند آن با آسمان میباشد.

پیوندی میان نیلوفر و زندگی وجود دارد. حیات و زندگی،جهان و تمدنش از دل آب بیرون آمده است و نیلوفر هم چنین میباشد. آب در همه ی جهان بینی ها بن حیات بوده است و این گل زنده،نیلوفر هستی ای میباشد که از دل آب ظاهر شده. و البته به اندازه ی آب، نور هم برای زندگی مهم بوده و هست، شگفت آنکه یکی از ویژگی های گل نیلوفر آن است که وقتی سر از آب در میاورد با نور بر آن نتابد شکوفا نمیشود! گل نیلوفر با طلوع آفتاب باز شده و با فروشد آفتاب بسته میشود. شاید از این رو ایرانیان به آن گل ظهور و تجلی میگفتند و هندیان میگویند.

ایزد وابسته به خورشید ایزد مهر یا میتراست. در برخی روایت های ایرانی آمده است که نطفه ایزد مهر در دریاچه هامون(کیانسه) بسته شد و سپس میترا/مهر بصورت یک گل نیلوفر بر آب ظاهر شد ! در اینجا پیوند نیلوفر با آسمان و نور روشن میشود. حتما اصلاح چرخ نیلوفری را شنیده اید که برای آسمان بکار میرود. به رنگ آسمان نیلی هم میگوییم. در واقع رنگ نیلی آب، رنگ آسمان است که در آب افتاده.


به همت : مرضیه بخشایی

0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.