سينما و تئاتر: لیلا علیه سیمین

10 اردیبهشت 1391   maryam.pourmohammadi   فرهنگ و هنر, رسانه   0 نظر   298 بازدید   |

سايت رسمي مجيداخشابي , مقاله , سينماوتئاتر , هنرهاي هفتگانه , سينماي جهان, سينماي ايران,فيلم , سينما , ژانر اجتماعي,نارنجي پوش, حامد بهداد, ليلا حاتمي
به تعبیر برخی منتقدان پیام فیلم نارنجی پوش در تقابل با فیلم جدایی نادر از سیمین قرار دارد. گرچه مهرجویی در دهه شصت زندگی به سر می برد، نارنجی پوش، آخرین اثر او، فیلمی بسیار جوان است. دو ویژگی بارز جوانان، امید و انرژی است و نارنجی پوش نیز سرشار از این دو نیروی حیات بخش و نشاط افزاست...



شاید هیچ ساخته ای از کارگردان گاو و آقای هـالو و اجاره نشین ها و هامون و پری ولیلا یا اصلا فراتر از آن هیچ فیلمی از کارگردان های پیشکسوت سینمای ایران به اندازه نارنجی پوش مهرجویی خوشبینانه و امیدوارکننده نبوده است. فعلا کاری نداریم که این امید منطقی و مطابق واقع هست یا نه، همین نگرش مثبت و شوق افزا و مبتنی بر تغییر در میان آثار جدی سینمایی در ایران چنان تازگی دارد، که نارنجی پوش و سازنده اش را از این جنبه در جایگاهی متفاوت با دیگران قرار می دهد.

در جریان تحول حامد آبان(حامد بهداد) از شخصیتی عصبی و کلافه و مغشوش به آدمی نسبتا آرام و مثبت اندیش با خاطر مجموع دگرگون کردن و دیگر شدن ـ که کاری بس دشوار است ـ چنان ساده و شیرین به تصویر درمی آید، که به رغم همه ساده سازی ها، مخاطب را طراوت و توان و تحرک تازه می بخشد. گویی کارگردان ناگهان برای مشکل مزمن آشفتگی و سرگردانی راه حلی ساده و عملی کشف کرده؛ کشفی که شوق و شادی آن گویی از پشت صحنه به جلوی دوربین نیز سرایت کرده است.

نوبودن ایده نارنجی پوش، دست کم در سینمای ایران و نیز عجیب و غریب بودن داستان ظاهرا ساده آن، که به روشی نسبتا باورپذیر هم روایت می شود، بر جذابیتش می افزاید. برانگیختن امید به تغییر آن هم با ایجاد برخی تفاوت ها از سطوحی محدود و کوچک و به شیوه ای آسان در دورانی که ناامیدی از تغییر به واکنش های آشکار در سطح جهان منجر شده است. مهرجویی در دهه شصت زندگی خویش درگیرودار تجربه سالخوردگی امیدبخش ترین و جوان ترین اثر خود را ساخته است.



● پیرنگ تربیت، پیرنگ تغییر

عمود خیمه فیلمنامه نارنجی پوش پیرنگ «تغییر مثبت شخصیت» است. از میان پیرنگ های دگرگونی شخصیت ـ پیرنگ تحصیل یا تربیت، پیرنگ جبران، پیرنگ سرخوردگی، پیرنگ تحصیل یا تربیت که یکی از جذاب ترین پیرنگ های دراماتیک نیز به شمار می آید، پیرنگ اصلی نارنجی پوش است. در چنین پیرنگی از سویی تحول شخصیت داستان را از ایستایی رهایی می بخشد و از جنبه دیگر عادات و مناسبات نادرست پیشین در برون یا درون شخصیت اصلی موانع متعدد در راه دگرگونی مثبتش به وجود می آورد. درباره این که تغییر حامد آبان مقدمات و نیز سیر تدریجی اقناع کننده دارد یا نه، می توان جداگانه اظهار نظر کرد، اما گسترش و پیشروی فزاینده تغییر شخصیت حامد آبان در خانواده و جامعه ریتم و پویایی فیلمنامه را تداوم بخشیده است. گرچه به نظر می رسد فیلمنامه نویسان از موانع درونی و فرافردی (اجتماعی و احیانا سیاسی) شاید شتابان و آسان گیرانه عبور کرده و بیشتر بر موانع فردی ـ خانوادگی تاکید داشته اند.



● تداوم ریتم

از مهم ترین ویژگی های نارنجی پوش تداوم ریتم و تمپو است. ضرباهنگ سریع فیلم و گسترش تحول شتابان فیلم از سطح درونی شخصیت حامد آبان به سطح فردی(خانوادگی) و از این لایه به گستره فرافردی و اجتماعی روندی متغیر را رقم می زند که ملال و خستگی تماشاگران را زایل می کند.

نکته: دست کم چند فیلم مهرجویی جریان ساز بوده و به فیلم های پرطرفدار تبدیل شده اند؛ فیلم هایی که طرفداران پروپاقرص در میان نسل های گوناگون بوده و نمونه برتر و مشهور به شمار می آیند

عوامل متعددی در پیوستگی ضرباهنگ این اثر موثر بوده است: دوربین متحرک روی دست، قطع های سریع و استفاده از جامپ کات، تدوین دینامیک، روند تدریجی ورود شخصیت های جدید به فیلم و موکدا همان طور که گفته شد بسط داستان فیلمنامه. بازی اکتیو حامد بهداد نیز به صحنه ها تمپویی پایدار و موثر بخشیده است. مقصود از ارج نهادن به ثبات ریتم در نارنجی پوش به این معنا نیست که در هیچ صحنه یا بخشی از آخرین ساخته مهرجویی به هیچ وجه ضرباهنگ یا تمپو دچار اشکال نمی شود. همان گونه که پیش تر گفته شد عنصر تغییر نهفته درون پیرنگ را به مثابه محور تحولات و تحرکات که عطش مخاطب را برای پیگیری اثر زنده نگه می دارد نباید دستم کم گرفت. در فیلمنامه نویسی تغییر یعنی حادثه و حادثه مهم ترین ویژگی متن دراماتیک غیرایستاست. خوشبختانه تغییر حال حامد آبان از نوع متحول شدن آنی و غیرمنطقی فیلمفارسی وار نیست. نویسنده فیلمنامه با تمهید بدیهی گرفتن دگردیسی پیشین شخصیت حامد آبان از انگیزه تحول حامد با پرشی بلند می گذرد و روند سریع حوادث را دچار وقفه نمی سازد. سپس با تعبیه نشانه هایی در رویدادهای آتی و نیز پررنگ کردن جدال فردی ـ خانوادگی شخصیت، دلایلی برای آغاز چرخه تغییرات پیشین او به دست می دهد.



● لیلا علیه سیمین، بینامتنیت و فرامتنیت

لیلا حاتمی بازیگر نقش لیلا نهال در نقش سیمین در فیلم جدایی نادر از سیمین هم ایفای نقش کرده است. در آن فیلم سیمین قصد کرده از ایران به کشوری دیگر مهاجرت کند و به سبب نیل به این خواسته زندگی خانوادگی اش به خطر می افتد. رخدادهای آینده این فیلم ممکن است گروهی از مخاطبان را متقاعد کند که این تقاضای سیمین برحق بوده است. دسته ای نیز تصمیم سیمین را حتی پیشنهاد اصغر فرهادی به مخاطب در نظر گرفتند. در نارنجی پوش لیلا حاتمی در نقش لیلا نهال از خارج کشور می آید و می خواهد فرزندش را با خود ببرد، اما در پایان نه تنها فرزندش را نمی برد، بلکه خود نیز ماندن در ایران را بر مهاجرت ترجیح می دهد. حالا گروهی بنا بر قرینه درون متنی و عده ای بنا بر شواهد فرامتنی معتقدند که بازی لیلا حاتمی در نقش نهال و تصمیم او بر ماندن در مقابل عزم سیمین بر رفتن قرار می گیرد و این کنایه ای بینامتنی از مهرجویی به جدایی نادر از سیمین فرهادی است. آنها برآنند که در برابر پیشنهاد فرهادی مبنی بر رفتن و مهاجرت مهرجویی پیشنهاد می کند که بمانیم و بسازیم.

برخی اشاره های بینامتنی نارنجی پوش به فیلم هامون و شخصیت اصلی آن حمید هامون با بازی مرحوم خسرو شکیبایی هم جالب است، آنجا که حامد آبان می گوید: فرزندش حق و عشق اوست که اشاره ای مستقیم به صحنه دادگاه هامون و دیالوگ مشهور او در دادگاه است که مهشید (بیتا فرهی) را حق و عشق خود دانسته بود.



● فیلمی جریان ساز، از فیلمسازی جریان ساز

دست کم چند فیلم مهرجویی جریان ساز بوده و به فیلم های کالت پرطرفدار تبدیل شده اند؛ فیلم هایی که طرفداران پروپاقرص در میان نسل های گوناگون بوده و نمونه برتر و مشهور به شمار می آیند: اجاره نشین ها(کمدی)، هامون(پیرنگ سرخوردگی)، پری( پیرنگ تربیت ـ بلوغ)، لیلا (پیرنگ سرخوردگی). ظاهرا مهرجویی رموز جذب مخاطبان جوان در نسل های گوناگون را می داند.

فرستنده: سمانه جعفري
مسئول بخشهاي: آزاد- مطبوعات- كتابخانه عمومي
ايميل: samanejafari88@yahoo.com

0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.