حاتمی روایت گر تاریخ و فرهنگ
حاتمی روایت گر تاریخ و فرهنگ
گاهی اوقات موضوعات مختلفی روی یکدیگر انباشته می شود و به بانیان یک نشریه اجازه نمی دهند در زمان مشخصی به یک موضوع یا اتفاق خاص پرداخته شود...




ولی گاهی این موضوعات آن چنان از درجه بالایی از اهمیت برخوردارند که صرف نظر از آن ها، حتی با گذشت زمان نیز امکان پذیر نیست و شصت و هفتمین سالروز تولد زنده یاد «علی حاتمی» یکی از آن اتفاقات است. هرچند مدتی از آن می گذرد، ولی می توان از این تاخیر زمانی، در مقایسه با شانزده سالی که از فوت استاد می گذرد صرف نظر کرد. از همین رو و حداقل با نگاه به این که هرسال در روز بزرگداشت مقام مادر، فیلمی از استاد حاتمی به همین نام از صداوسیما پخش می شود حق خود دیدیم که نگاه مختصری به زندگی پربار این فیلم ساز بزرگ ایرانی داشته باشیم.



● حاتمی از آغاز

زنده یاد علی حاتمی، ۶۷ سال پیش در تاریخ ۲۳ مرداد ماه سال ۱۳۲۳ شمسی، در تهران متولد شد. او که دانش آموخته رشته تئاتر از دانشکده هنرهای دراماتیک بود از همان سال های ابتدایی تحصیلات آکادمیک فعالیت های هنری اش را به صورت حرفه ای آغاز کرد. مجموعه نمایش نامه هایی را به رشته تحریر درآورد که برخی از آن ها در تئاترهای تهران قدیم روی صحنه رفتند؛ درخور اشاره است که اولین نمایش نامه به نام «حسن کچل و چهل گیس» به کارگردانی «داود رشیدی» روی صحنه اجرا شد. فعالیت های تلویزیونی حاتمی در طول دهه ۱۳۴۰ میلادی نتوانست از میل او برای ورود به سینما بکاهد. چنین شد که در اواخر این دهه اولین تجربه بلند سینمایی خود را رقم زد. حسن کچل اولین اثر بلند سینمایی استاد و هم چنین اولین فیلم موزیکال سینمای ایران بود که در سال ۱۳۴۹ ساخته شد، البته با داستانی که همه ما با آن آشنا هستیم، حسن کچل به دلیل تنبلی و برای تجربه اندوزی، توسط مادرش از خانه رانده می شود و در ادامه سفرش به باغ انبوه و مرموزی می رسد و با «چهل گیس» آشنا می شود. به او دل می بندد و تصمیم به شکستن طلسم دیو می گیرد. جنی که همزاد حسن است، به او می گوید فقط در مقابل شش آرزو و از دست دادن عمر است که طلسم دیو شکسته می شود و... نکته جالب دیگر درباره این اثر همکاری حاتمی با چند تن از موسیقی دانان برجسته آن دوره یعنی آقایان واروژان و منفردزاده بود. در همان سال فیلم دیگری از حاتمی به نام «طوقی» با همان موضوع قدیمی همیشگی فیلم های فارسی روی پرده رفت که حکایت یک جوان کبوترباز و کبوتر طوقی اش، مادر نابینا و عشقش به یک دختر. این فیلم با این که با فاصله کمی از قیصر (مسعود کیمیایی) به نمایش در آمد و تقریبا از همان مضامین داش منشانه بهره می برد، موفق به شکستن رکورد فروش در گیشه های کشور شد.



● دهه ۱۳۵۰

«باباشمل» که سال ۱۳۵۰ به کارگردانی علی حاتمی به سالن سینما سپرده شد، برای او موفقیت چندانی درپی نداشت، تا این که سال ۱۳۵۱ سه فیلم «قلندر»، «ستارخان» و «خواستگار» به ترتیب توسط وی ساخته می شود؛ گفتنی است که در بین آن ها، فیلم «ستارخان» با بازی «علی نصیریان» در نقش ستارخان، «عنایت بخشی» در نقش باقرخان و «عزت ا... انتظامی» در نقش حیدر عمواغلو که واقعه تاریخی مقاومت مجاهدان شهر تبریز در مقابل قوای دولتی را روایت می کرد، شاخص ترین این آثار بود. از آن زمان ۵ سال گذشت تا این که حاتمی یکی از برترین آثار خود را روی پرده برد. سال ۵۶ سالی بود که «سوته دلان»، به عنوان یک اثر تمام و کمال هنری، چه از نظر بازیگری و فیلم نامه و چه از لحاظ طراحی صحنه و دیالوگ های به یاد ماندنی، روی پرده رفت و تحسین همگان را برانگیخت.



● دهه ۱۳۶۰

«حاجی واشنگتن» که حکایت استقرار اولین سفیر ایران در کشور آمریکا بود، سال ۱۳۶۱ به مرحله ساخت رسید؛ این اثر ماجراهای هجوآلود «حاج حسینقلی خان نوری صدرالسلطنه» که از سوی ناصرالدین شاه با سمت نخستین ایلچی (سفیر) ایران در ایالات متحده آمریکا معین شده بود را به تصویر می کشید. سال ۱۳۶۲ اثر بلند و تاریخی «کمال الملک» توسط حاتمی ساخته شد. اثری که همانند سایر آثار استاد، روح هنر را در خود نهفته داشت. حضور زنده و پررنگ هنر نقاشی آن چنان در این اثر هویدا بود که در پایان، تمام فیلم از دید بیننده یک تابلوی نقاشی به نظر می آمد. حاتمی سال ۱۳۶۸ ساخت فیلم «مادر» را به اتمام رساند. مادر که حالا به یک فیلم خاص در میان مردم ایران تبدیل شده است، چه اشک هایی که از چشم هزاران ایرانی سرازیر نمی کند، گویی که هربار دیدن این اثر نکته جدیدی برای آموختن دارد.



دهه ۱۳۷۰

«دل شدگان» که سال ۱۳۷۰ ساخته شد اثری دیگر از حاتمی پس از «هزاردستان» و «کمال الملک» با محوریت هنر بود. این دفعه نوبت به موسیقی رسید، این فیلم که متاسفانه چندین بار با جرح و تعدیل فراوان از رسانه ملی پخش شده، حکایت اولین گروه از موسیقی دانان ایرانی است که برای ضبط اولین صفحه موسیقی تاریخ ایران به فرنگ سفر می کنند. ماه های پایانی سال ۱۳۷۴، حاتمی ساخت فیلمی با موضوع زندگانی «جهان پهلوان تختی» را کلید زد اما بیماری که از چندی قبل گریبان او را گرفته بود، به کارگردان کهنه کار اجازه اتمام آخرین اثرش را نداد تا این که روز چهاردهم آذر سال ۱۳۷۵، بیماری سرطان علی حاتمی را از جامعه هنری کشورمان گرفت.



و اما هزاردستان

اثر ماندگار دیگری نیز از حاتمی به یادگار مانده است که باقیات و الصالحات ایشان برای تمام دوران سینما و تلویزیون ایران خواهد بود، سریال «هزاردستان» که سرنوشت آن با «شهرک سینمایی غزالی» گره خورده است، تبحر استاد در هماهنگی و چینش یک سریال عظیم با آن همه ستاره و بازیگران مطرح را به زیبایی نشان می دهد. به تصویر کشیدن شخصیت های چندبعدی با لایه های عمیق روحی مانند خان مظفر، رضا خوشنویس، شعبون استخونی، مفتش شش انگشتی و غیره تنها از یک استاد مسلم برمی آید. موسیقی زیبا که بر پایه یک نوای قدیمی پایه گذاری شده بود و دکورهای عظیم و باشکوه که گنجینه هنری بزرگی را بنا نهاد.



روایتی از زندگی اصیل ایرانی

در این آثار آن چه به خوبی نمایان است فرهنگ و هنر اصیل ایرانیان است. چیزی که حاتمی در طول سالیان کار همیشه در فکر پرداختن به آن بوده است. روایت حاتمی از این موضوع آن چنان دلنشین و آشناست که گویی صمیمیت ایرانی در لابه لای تمام صفحات فیلم نامه های او موج می زند. علی حاتمی یادگار نسل هنرمندانی بود که دغدغه تاریخ و زندگی ایرانی را در سر می پروراندند و می خواستند آثارشان آینه ای باشد برای نشان دادن صفا و صمیمیتی که شاید آیندگان بر نداشتنش حسرت بخورند؛ آثاری که نمی توان آن ها را تنها یک فیلم نامید، بلکه چکیده ای است از تاریخ، فرهنگ و هنر ایرانی.



فرستنده: سمانه جعفري
ايميل: samanejafari88@yahoo.com
ايدي ياهو: samanejafari88

0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.