در روزگار معاصر بسیاری بوده اند که تاریخ روی آورده اند.اینان با اینکه ادبیات و اخلاق خوانده اند نتوانستند بدون توجه به تاریخ به کار خود ادامه دهند و از تاریخ به راحتی بگذرند. به راستی این تاریخ چه جاذبه علمی و پژوهشی دارد که اینگونه ادبا و علمای فرزانه را به سوی خود می کشاند و آنان را در گذشت زمان یکی از علمای تاریخ می کند. کسانی مانند عبدالحسین زرین کوب، عبدالحسین نوابی و دیگر نویسندگان که بیشتر تخصص آنها در ادبیات بوده است با عنایت به تاریخ و جنبه علمی آن توانستند تالیفات بی شماری را در این راستا بنگارند...

درست است که تاریخ با ادبیات و دیگر علوم نسبت علمی دارد اما چرا ما کمتر مورخی را می بینیم که کتابهای ادبی بنویسد واین خود حاکی از جاذبه علمی و لذتی است که در تاریخ وجود دارد. دکتر عباس اقبال یکی از این ادبیان و نویسندگان است که در زمینه تاریخ تلاش های بسیاری از خود نشان داده و کتاب های زیادی  را در این باره به یادگار گذاشته است.  اینک در این سطور کوتاه به شرح حال زندگی این نویسنده می پردازیم.عباس فرزند محمد علی آشتیانی، ادیب، نویسنده و مورخ عالی مقام در سال1275شمسی در آشتیان پای به عرصه هستی گذاشت . وی از پدر و مادری فقیر به دنیا آمد و به دلیل فقر مالی و وضعیت و خیم خانوادگی، چند سالی از کودکی خود را به شاگردی درودگر گذارنید و با این وضع فلاکت بار مشغول به تحصیل شد. تحصیلات ابتدایی را در وطن خویش به پایان رسانید سپس بر اثر کوشش و پشتکار علمی خود به تهران رفت و ابتدا در مدرسه شرکت گلستان به تحصیل  مشغول شد. بعد از آن به دارالفنون تهران که یکی از مراکز مهم و نوین آموزش ایران در آن زمان بود وارد گردید و دوره متوسطه را به پایان رسانید. پس از فارغ التحصیل شدن در کتابخانه عمومی معارف دارالفنون به کار اشتغال یافت  و در همان اوقات  در آنجا زبان فارسی تدریس می کرد. علاوه بر زبان فارسی تدریس ادبیات و جغرافیا و علوم سیاسی نیز در مدارس نظام و دارالمعلمین عالی به عهده ایشان بود.لازم به ذکر است که عباس اقبال تحت توجهات و تعلیمات ابوالحسن فروغی که معلمش بود تربیت یافت. و او بود که عباس را به معلمی دارالمعلمین انتخاب کرد. اقبال در همان زمان معلمی به کار نویسندگی و تحقیقات عمیق در تاریخ و ادبیات دست زد و در دو مجله«دانشکده» و «فروغ» به همکاری مرحوم ملک الشعرای بهار و بزرگانی همچون محمد علی فروغی یک رشته مقالات جالب و دقیق پیرامون تاریخ و ادبیات و مسائل تاریخی نوشت و شهرت یافت. در سال 1304 در وزرات جنگ با سمت منشی گری  به همراه هیات نظامی ایران به پاریس رفت و در این دوره از دانشگاه سوربن لیسانس ادبیات را اخذ نمود و بعد از بازگشت از اروپا به استادی دانشگاه و عضویت فرهنگستان انتخاب شد. مهرماه 1320 حکیم الملک حکیمی عباس را به وزارت فرهنگ انتخاب کرد ولی عباس نپذیرفت . در انتخابات دوره اول مجلس سنا آنطور که نوشته اند با اینکه انتخاب وی قطعی بوده است از دوستان و طرفدارانش خواست به وی رای ندهند. در سال 1324 مجله یادگار را منتشر کرد که انتشار آن پنج سال ادامه یافت و همچنین در همان سال به تاسیس انجمن  آثار ایران مبادرت ورزید  که نشر کتب مهم و مفید خارجی را زیر نظر داشت . تصحیح و تالیف کتب با ارزش که به وسیله وی صورت گرفت او را در شمار فاضل ترین دانشمندان ایران قرار داد.تالیفات او به سه دسته کتب کلاسیک ، چاپ متون قدیمی فارسی و عربی و کتب شخصی تقسیم می شود . مجله یادگار ایشان دارای نثری بلیغ و شیرین است واین سبک نویسندگی از نمونه های بارز نثر فارسی در ایام ما به شمار می رود . البته اغلب نوشته هایش ترجمه و تصحیح کتب مهم ادبی و تاریخی است.عباس اقبال با این همه تلاش و کوشش و تالیفات تاریخی توانست خود را در رده مورخان و دانشمندان ایران قرار دهد. وی در اواخر عمرش مدتی رایزن فرهنگی ایران در کشورهای ترکیه و ایتالیا بود . سرانجام در روز بیست و یک بهمن 1334 در سن پنجاه و هفت سالگی در شهر رم ایتالیا زندگی را بدرود گفت . جنازه اش به وطن منتقل شد و نزدیک قبر مرحوم علامه قزوینی و کنار آرامگاه ابو الفتح رازی در مرقد شاه عبدالعظیم به خاک سپرده شد. ایشان تا آخر عمر تاهل اختیار نکرد و تنها یادگار او در این دنیا همان تالیفات و مقالات محققانه اوست . او استاد مسلم ادبیات و تاریخ ایران بود . فقیر و تندگست وفات یافت و نام نیکش برای ابد در تاریخ او عبارتند از:

1-    تاریخ ایران از صدر اسلام تا استیلای مغول 2- تاریخ مفصل ایران تا انقراض قاجاریه3- تاریخ ایران از بدو خروج چنگیز تا ظهور امیر تیمور4- تاریخ ایران سال چهارم دبیرستان ها5- تاریخ اکتشافات جغرافیایی و تاریخ علم جغرافیا 6- تاریخ تمدن جدید7- تاریخ مختصر ایران(ترجمه)8- تاریخ عمومی ایران 9- تاریخ مختصر جنگ جهانی اول و دوم10 تاریخ عالم در قرون معاصر11- تاریخ مختصر عالم 12- تاریخ مفصل ایران از استیلای مغول تا اعلان مشروطیت 13- جغرافیای آسیا آقریقا و اقیانوسیه14- ناپلئون و اسلام(ترجمه)15- روس ها و انگلیس ها در آسیای مرکزی 16- یادداشتهای ژنرال تره زل(ترجمه)17-میرزا تقی خان امیر کبیر 18- طبقات سلاطین اسلام 19- خاندان نوبختی 20 – مطا لعاتی درباره بحرین و جزایر سواحل خلیج فارس و چندین شرح و تصحیح دیگر ادبی و جغرافیایی و تاریخی برای محققان به یادگار گذاشته است که مجال ذکر همه آنها در این نوشتار نیست.

نویسنده: مرضیه بخشایی

 

                                             

 

0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.