3 نکته در باب معنای موسیقی
3 نکته در باب معنای موسیقی
1)درک معنای موسیقی نوعی فعالیت فرهنگی است نه حادثه یی شخصی و حسی. معنای موسیقایی را باید به مثابه کنشی ارتباطی درک کرد، کنشی متصل به زمینه های گوناگون، نه چیزی ناب و محدود به قطعه...



بنابراین، درک معنای موسیقی فرآیندی است تنیده شده در انواع و اقسام بافت های روان شناختی، اجتماعی، سیاسی، و انواع و اقسام روابط فرهنگی. شیوه های درک این معنا بی شک با هم متفاوتند و بی شک هیچ محدودیتی در اتخاذ شیوه یی برای درک معنای موسیقی وجود ندارد. می توان با نظریه های روایت شناسی به درک معنای موسیقی مبادرت ورزید، می توان تاثیرات بصری موسیقی و نحوه عمل آن در ساختن تصاویر و تحریک تخیل بصری مخاطب را لحاظ کرد، تفاوت چندانی ندارد. اصل قضیه آن است که موسیقی را به واسطه آنچه که می گوید نمی توان فهمید، چون صراحتا باید گفت موسیقی چیز خاصی نمی گوید. آنچه در فرآیند درک قطعه موسیقی باید لحاظ شود، شیوه یی است که آهنگساز یا حتی نوازنده در نمادین کردن تجربه یی خاص به کار می بندد. در اینجا «نمادین کردن» را به معنایی عام لحاظ کرده ایم که موارد بسیاری را پوشش می دهد: انواع گفتارها و فانتزی ها، کنش های ارتباطی در انواع گوناگون و .... دامنه تنوع این اصطلاح عملا هر آن چیزی را در بر می گیرد که به واسطه موسیقی تحقق پذیر است، مثلا وقتی از کنش ارتباطی حرف می زنیم مساله دیگر اتکا به الگوی سنتی گیرنده – فرستنده به مثابه دو قطب تعیین کننده یک رابطه نیست، بلکه گستره وسیعی از نشانه ها و معنی را باید لحاظ کرد که استحاله های تفسیری در دل آنها رخ می دهد، نشانه هایی که در چرخشی دایمی اند و در هر مرحله به شکلی درمی آیند. خلاصه اینکه چه بسا کارآمدترین و دقیق ترین راه برای پرداختن به معنای موسیقی تلاش برای به چنگ آوردن روابط پویا و هر دم متغیری است که بین تجربه موسیقایی و زمینه های آن وجود دارد.
2)تمام انواع موسیقی، از کلاسیک گرفته تا پسامدرن، در این قاعده مشترکند که فرم معنای موسیقایی برساخته یی است از حالات و شکل های مختلفی از ذهنیت که همگی شکل های فشرده یی از هویت فرهنگی و اجتماعی هستند. به بیان دیگر، می توان گفت روایت و تصویرسازی در واقع وظیفه ارایه مثال هایی برای درک وضع سوژه انسانی را بر دوش دارند و بنابراین در خارج از سوژه عمل می کنند، حال آنکه کار موسیقی شکل دادن به چیزی دیگر است: موسیقی از درون سوژه به او حمله ور می شود و قابلیت ها و موقعیت هایی را در او آزاد می کند که چندان به نمونه های بیرونی وابستگی ندارند. راه نخست هر چند درک پذیرتر و دم دست تر است، امادر نهایت به کشف و شهودی رادیکال برای مخاطب ختم نمی شود. موسیقی از نوعی توان بالقوه آزادسازی و رهایی بخشی بهره مند است که در هیچ گفتار دیگری قابل مشاهده نیست، نوعی کشف رادیکال نفس به واسطه موسیقی رخ می دهد که جای دیگری به چنگ نمی آید. موسیقی می تواند مرزهای سوژه را تا جایی بگستراند که به کل دور از دسترس گفتارهای دیگر باشد. اگر هم به چنین مرزی نرسد، موسیقی حتما می تواند این بالقوگی را به مخاطبش نشان دهد. کسی که به دقت به یک شاهکار موسیقایی گوش فرا می دهد، اگر هم به کشفی در نفس دست نیابد، حتما به قابلیت هایی در نفس خویش پی خواهد برد که فراتر از قابلیت های روزمره نفس است.
3)برای درک معنای موسیقی چه شیوه یی را می شود پیشنهاد کرد؟ تکرار این عبارات کلیشه یی به هر حال ضروری است که هیچ شیوه یی شیوه نهایی نیست و هر کس آزاد است هر شیوه یی به کار بندد به شرطی که به نتیجه یی مطلوب برسد و فرآیند کارش قابل دفاع باشد. اما به عنوان پیشنهاد، می توان گفت نخستین گام در نزدیک شدن به معنای موسیقی، اولویت بخشیدن به ابهام درونی آن است. به بیان دیگر، باید پذیرفت که در موسیقی ابهام قاعده است نه استثنا، و درک معنای موسیقی در گرو رفع موجه ابهام در لحظاتی خاص است. بنابراین می توان شنونده را فرا خواند که هنگام گوش دادن به قطعه موسیقی، در نقاطی خاص دست به ابهام زدایی از آن بزند و شفافیتی موقتی را که پشتوانه یی نظری و استدلالی دارد، به قطعه اعمال کند. واضح است که این ابهام بی نهایت حالت دارد و درجات بسیار، و بسته به سبک و تم و چندین عامل دیگر تفاوت دارد. این ابهام حتی در ابتدایی ترین مواجهات با موسیقی نیز وجود دارد، عالم موسیقی سرشار از سوال های بی جواب است. به عنوان مثال، مساله خواننده، که بویژه در قرن بیستم از مهم ترین ستون های گفتار موسیقی بوده است، هنوز به لحاظ نظری دشواری ها و مصایب خود را دارد: صدای خواننده چه نسبتی با صدای ساز برقرار می کند؟ آیا این دو را باید هم تراز گرفت و صدای خواننده را بی توجه به متنی که می خواند بررسی کرد، یا اینکه این صدا را باید در سطحی دیگر لحاظ کرد و جداگانه به بررسی اش پرداخت؟ هر دو باور به لحاظ نظری ما را به بن بست می کشاند. مرز صدای خواننده و صدای ساز هنوز دردسرساز است، این مرز مبهم است و مبهم خواهد ماند.
شنونده را باید دعوت کرد به مرزهایی مشابه بیندیشد، باید از او خواست به واسطه موسیقی و در دل موسیقی به هر گونه مرز قراردادی بیندیشد و به واسطه تفکر خویش، پرتوی هر چند موقت، بر این مرزها بتاباند و شفافیتی موضعی و موقت تولید کند.

تهیه، تنظیم و نگارش : مریم میری
0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.