نوای محرمهنر ظهور احوال درون آدمی است و دراین میان موسیقی نزدیكترین هنربه بروزاحساسات وعواطف انسان

موسیقی اسلامی بخش قابل توجهی از موسیقی ایرانی را تحت سیطره خود قرار داده وبه شاخه های گوناگونی تقسیم شده است در مقایسه با سایر هنرها موسیقی دینی از اهمیت ورواج فوق العاده زیادی برخوردار است.

پس از استیلای عرب ، ایران استقلال خود را از دست داد، اما ایرانیان به میل خود اسلام را پذیرفتند و ایمان آوردند. در ۲۰۶ ه ، آل طاهر در خراسان قیام كردند و به این ترتیب اولین حكومت مستقل اسلامی در ایران پدید آمد. اما این حكومت تنها بر خراسان مستولی بود. امیران آل بویه اولین كسانی بودند كه حكومت مستقل اسلامی را در كل كشور ایران برقرار كردند. احمد معزالدوله از امیران طایفه ی آل بویه كه ازسال ۳۳۴ تا ۳۵۶ ه . ق حكم می راند، دستور داد كه همه ساله در ده روز اول ماه محرم ، مراسم روضه خوانی و سینه زنی در كل كشور ایران اجرا شود...



این روند به نحوی هرچند ناپیوسته ، ادامه یافت ؛ ولی از قرن هفتم ه . ق ، مراسم سینه زنی و روضه خوانی به گونه ی پیوسته ای برقرار شد و بدون این كه هیچ گونه وقفه ای در آن حاصل شود، تا امروز دوام آورد.در این میان موسیقی محرم و عزاداری های آن از ویژگی های خاصی برخوردار بوده است.
اساساٌ موسیقی در اسلام به دو صورت به ایفای نقش می پردازد.یكی به صورت خفی و غیر مستقیم ودیگری جلی ومستقیم .نوع اول به آن دسته ازموسیقی گفته می شودكه درمراسم صوفیان ونوع خاصی ازعرفارایج است ونوع دیگر همان است كه ازآن به موسیقی مذهبی یاد می شودواساتید موسیقی آن را یكی از انواع موسیقی امروز ایران می دانند.
اگر چه این موسیقی از غم انگیز ترین وتاثر برانگیزترین نوع موسیقی است اما قسمت زیاد وقابل توجه ای را در ایام محرم وتاسوعاوعاشورای حسینی ودیگر ایام عزاداری رادر طول سال شامل می شود .   

 موسیقی دینی ایران را می توان در محرم وعاشورا جستجو کرد ومیتوان به انواع زیر تقسیم کرد:

-آیینهای عاشورایی
-موسیقی نمایشی تعزیه
-موسیقی عبادی
- موسیقی عرفانی
آیینهای عاشورایی بیشترین تنوع وبیشترین قسمت موسیقی دینی ایران را در بر می گیرد. آیینهای عاشورایی با نوعی موسیقی ریتمیک همراه با حرکاتی سمبلیک همچون زنجیر زنی ،سینه زنی وکف بر هم کوبیدن اجرا می شود .در این مراسم از سازهای بادی وطبلهای گوناگون استفاده می شود.

همچنین موسیقی ایرانی را می توان بر اساس محتوا ونوع اجرا به شاخه های مختلفی تقسیم کرد واز هر کدام از این شاخه ها هم می توان به زیر مجموعه های بیشتری دست یافت .در میان انواع موسیقی دینی موسیقی عاشورایی وتعزیه منحصراًتوسط شیعیان اجرا می شود وموسیقی عاشورایی خود به شاخه ها ودسته های مختلفی تقسیم می شوند .
که هر بخش از آن دارای ویژگیها وخصوصیات خاص خود می باشد . در این شیوه موسیقی كاملاٌ در خدمت مذهب قرار می گیرد.از این منظر می توان موسیقی مذهبی را به چهار گروه تقسیم كرد:

۱) روضه :  در فرهنگ موسیقایی و مكتوب ایران ، درباره ی روضه خوانی چنین آمده است :
"ذكر مصائب وارده بر امام حسین (ع ) موجب پیدایش آثاری از نظم و نثر فارسی شده است كه صرف نظر از مراثی عامیانه ، برخی از آن ها مانند تركیب بند محتشم كاشانی از لحاظ ادبی خالی از اهمیت نیست ... همچنین موضوع روضه خوانی ، یعنی ذكر وقایع حزن انگیز كربلا هم خالی از اهمیت نمی باشد، زیرا در این قسمت نیز موسیقی نفش مهمی داشته است ."  این توضیح از آنِ استاد موسیقی ایران ، مرحوم روح الله خالقی است .
2) نوحه :
" نوحه اصولاً یكی از انواع موسیقی آوازی است . این آوازها بدون همراهی ساز، گاهی به طور تنها و گاه به طور جمعی یا با خواننده ی تنها، و همراهی آواز جمعی است ، و معمولاً جملاتی به صورت روفرن (واخوان ) دسته جمعی تكرار می شود".
در كتاب شناسایی موسیقی ایران چنین آمده است " : ارتباط نوحه با موسیقی ، از روضه بیش تر است ، زیرا اشعار نوحه كه برای سینه زنی سروده می شوند، دارای ریتم و وزن به خصوصی است كه با آهنگ بعضی از گوشه های آوازهای ایرانی اجرا می گردند و غالباً حالت تصنیف را به خود می گیرند. نوحه عامل بسیار بزرگی برای نگهداری و اشاعه ی آوازهای موسیقی ملی ما بوده است . "
 ۳) تعزیه :
یكی دیگر ازفرم های موسیقی كه همراه با هنر نمایش در خدمت مسائل مذهبی قرار گرفت تعزیه نام دارد .
تعزیه در لغت به معنای عزاداری و سوگواری است كه از قرن چهارم ه. ق (قرن دهم میلادی ) ومقارن با حكومت آل بویه در ایران آغاز شد. پیرامون شكل امروزی آن گروهی معتقدند كه در زمان فتحعلی شاه روابط ایران باكشور های خارجی به ویژه روسیه تزاری گسترش یافت وماموران وسران دولت ایران در روسیه با دیدن مجالس نمایش وتئاتر و اپرا پس از مراجعت از ایران درصدد برآمدند كه آن را بصورت نمایش مذهبی درآورند . 

 ۴) موسیقی تعزیه :
در تعزیه موسیقی به دو بخش مجزا ومستقل تقسیم می شود.موسیقی سازی كه ارتباط كمی با متن تعزیه دارد و موسیقی آوازی كه زمینه ی اصلی اجرای تعزیه است .موسیقی آوازی تعزیه از جنبه های گوناگون قابل اهمیت است .ارتباط وكنش متقابل میان آوازدر تعزیه و موسیقی ردیف دستگاهی و هم چنین مسائلی از قبیل منع مذهبی در گسترش موسیقی اهمیت آواز در تعزیه را دوچندان می كند.در واقع موسیقی آوازی تعزیه از سویی مبتنی بر موسیقی آوازی در ردیف دستگاهی است واز سوی دیگرسبب حفظ و تداوم آن در طول سالیان متمادی شد. از زمان صفویه با تشدید فضای مذهبی ومنع موسیقی گسترش و تكامل تعزیه سبب شده آواز موسیقی ردیفی به تعزیه وارد شودوخودراباآن وفق دهد.
در تعزیه فقط بازیگرانی كه در نقش معصومان ویاران امام ظاهر می شوند حق دارند آواز بخوانند و به اصطلاح امروزی دیالوگ های خود را با موسیقی ادا كنند.
به طور مثال در تعزیه شبیه خوان حضرت عباس چهارگاه می خواند . حر گوشه عراق از آواز افشاری را می خواند. شبیه عبدالله ابن حسن گوشه ای از آواز راك در دستگاه ماهور را می خواند كه به همین جهت در ردیف آوازی موسیقی ایران به " راك عبدالله " مشهور شده است .شبیه خوان حضرت زینب (س) نیز گوشه ای از دستگاه شور را به نام " گریلی " می خواند .
۵) اذان و مناجات :
مناجات نیز شكل دیگری از موسیقی است كه طی آن ، مناجات نامه هایی كه توسط شاعران بزرگ سروده شده است ، با موسیقی و آواز مناسبی خوانده می شود. از میان تمامی آوازها و مایه ها و دستگاه های موسیقی كه در ردیف موسیقی ایران مندرج است ، آواز ابو عطا و آواز افشاری (آوازهای منتسب به دستگاه بزرگ شور) برای اجرای مناجات بسیار مناسبت دارد .
اذان نیز كه امروزه از گلبانگ هر مسجدی در جهان اسلام انتشار می یابد، جایگاه موسیقایی خاص خود را دارد. در این میان اذانی كه مرحوم مؤذن زاده اردبیلی در گوشه " روح الارواح " آواز بیات ترك ( یكی دیگر از آوازهای دستگاه شور) خوانده است بسیار شهرت دارد.
از مطالب عنوان شده نتیجه می شود كه موسیقی مذهبی ما ریشه ای بسیار قوی و پرمایه داشته كه خود عامل مهمی برای ادامه یافتن مراسم های سوگواری بخصوص مراسم عزاداری محرم شده است. 

مداحان گذشته ؛ آشنایان به سبك های مختلف آوازی ایرانی ومتناسب با فرهنگ شیعی و ملی ما بوده اند اما متاسفانه امروزه شاهد آن هستیم كه عدم آگاهی از این دانش گرانبها و ارزشمند مداحی ها را به سمت تقلید از موسیقی هایی كشانده كه با فرهنگ ملی و شیعی ما هم خوانی ندارد. امید است كه آشنایی بیشتر مداحان با موسیقی ارزشمند ایرانی مان بتواند تلفیق متنوعی را از شعرو موسیقی ارائه كند.

به همت: اعظم روحداد
0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.