"و من الناس من یشتری لهو الحدیث لیضل عن سبیل الله بغیر علم و یتخدها هزوا اولئک لهم عذاب مهین "
بعضی از مردم سخنان بیهوده را می خرند تا دیگران را از روی نادانی از راه خدا گمراه سازند و آیات الهی را به استهزا گیرند برای آنان عذابی خوار کننده است. لقمان 6.
بحث موسيقى و غنا از مهم ترين مقوله هاى فرهنگ و هنر به شمار مى رود كه تأثير حيرت آور آن بر روح و فكر انسان ها و حتى حيوانات توجه بيش تر اقوام و ملل جهان را به خود جلب كرده است. پس از انقلاب اسلامى و استفاده راديو و تلويزيون از موسيقى در برنامه هاى خود باعث شد که موسيقى به يكى از حادترين و حياتى ترين مسائل دينى، اجتماعى و فرهنگى در ايران تبدیل گردد...



ريشه اصلى اين هنر زيبا را بايد در بطن طبیعت جست وجو كرد. آهنگ مرغان خوش آوا، وزش بادها بر درختان پر برگ، آهنگ جويباران ، صداى آبشارها ،همه نخستين آموزگاران بشر درآموختن فن موسيقى بوده اند. به عبارت ديگر همان آموزگارى كه صدا و آهنگى زيبا به بشر و پرندگان عطا فرموده و موسيقى را به بشر آموخته ، سرودن اشعار را نيز به وى الهام كرده و فرمان داده است كه اين نعمت خدادادى و محرك را در طريق صلاح و سداد به كار بگيرد تا ابزار هدايت و ارشاد انسان ها شود نه عامل تحريك شهوات و مانع ذكر خدا و معبود . چراكه نمى توان اين صداى خدادادى را در سينه ها محبوس كرد و از آن استفاده ننمود. پس بايد راه هاى معقول و مشروع استفاده از آن را بيابيم تا از اين موهبت بزرگ الهى بهره مند شويم.
در تعریف کلی از موسیقی می توان گفت که :موسيقى همان صنعت و فن تركيب اصوات و صداها است به نحوى كه خوشايند باشد و سبب لذت سامعه و انبساط و انقلاب در روح گردد . علم موسيقى همان تركيب صداها براساس نوسان هاى منظم و قابل شمارش است كه حدود معيّنى دارد.
موسيقى در كشورهاى بزرگ جهان به اندازه اى ترقى كرد كه انواع مختلفى را به وجود آورد . موسيقى كلاسيك،
موسيقى نظامى، موسيقى رُمانتيك، موسيقى روحانى، موسيقى محلى،موسيقى ضربى،موسيقى نمايشى، موسيقى سمفونى،
موسيقى پاپ، موسيقى جاز و . . .

اما در كشورما ايران از ديرزمان تا حال چند نوع موسيقى بيش تررايج نبوده است. مانند موسيقى عزا وموسيقى مذهبى كه در تعزيه خوانى ها نمونه اى از آن ديده مى شود و نيز موسيقى هاى تفريحى, شادى, عشقى و عروسى كه بعدها رايج گرديده است.

باید گفت ذات موسیقی، برخاسته از مذهب است. زیرا استفاده از موسيقى در صدر اسلام در قالب قرائت قرآن آغاز شد. برخى امامان به قدرى زيبا و محزون قرآن را تلاوت مى كردند كه شنوندگان سخت مى گريستند و تحت تأثير قرار مى گرفتند, به طورى كه در كوچه ميخ كوب شده و دقايقى غرق شنيدن مى شدند. امام صادق(ع) فرمود: (امام سجاد(ع) خوش آوازترين مردم در تلاوت قرآن بود, هرگاه سقّاها از كوچه عبور مى كردند و آواز امام سجاد را مى شنيدند, درب خانه مى ايستادند و گوش مى دادند. آهنگ قرآن این هنر را دارد که به آنچه قرائت می شود جان دهد و آن را در نظر انسان برجسته ترکند . این آهنگ کلمه به کلمه را در مغز می نشاند و مثل آبی در روح جریان می یابد .

درست است که حضرت پیامبر صلی الله علیه و آله از واژه موسیقی( یونانی است) استفاده نکرده و از واژه غنا و تغنی استفاده می کند، اما این دلیل آن نیست که فرهنگ اسلام به موسیقی نپرداخته باشد؛ بلکه در همه جا، به لحن زیبا و صدای نیکو برای خواندن قرآن تشویق شده است.
ممكن است يك شنيدني موجب سرور و نشاط و از سويي عامل بسط شكوفايي ذوق و قريحه در انسان گردد و به گونه اي كه چشم جان او را بگشايد و نغمه هاي ملكوتي را پذيرا شود آنگونه كه مادر عيسي زمزمه زيباي ملايك را مي شنيد . يا به تعبير قرآن كريم گاه يك نغمه الهي در درون بشر ، مبدأ تحول و دگرگوني مي گردد به صورتي كه(وجلت قلوبهم) یا ( اذا تليت عليهم آياته زادتهم ايماناً... )(انفال/2 ) و گاه آنچنان اين دريچه مسدود مي شود كه روح هرگونه انبساط و شادابي را از دست مي دهد و به قبض و كدورت مي گرايد، ديگر نه واجد ذوق است نه طالب رشد; بسط آن سطحي و قبضش دايمي، حظش از جمال ناقص و رضايت و بهره مندي او كاذب است، شوقش به لهو است و ميلش به لغو. اينها هستند كه موسيقي را به ابتذال مبدل مي سازند و از مسير حقيقي به انحراف مي كشانند.
در گذشته بر این جمله تاکید بود که آهنگی که در مجالس لهو و گناه به کار می رود همان موسیقی است و آن هم حرام است . به هیچ عنوان فرقی میان انواع موسیقی قائل نمی شدند و موسیقی چه در مجالس گناه وچه به نوعی فرهنگی ، به هر صورت حرام پنداشته می شد.

اگر آهنگ، روح سازندگي و بالندگي داشت و احساسات دروني و پسنديده را به ترسيم كشاند میتوان گفت که هم براي هنرمند و هم براي جامعه پيام دارد اما اگر حامل پيام ارزشي نبود، منشأ بطالت و بيهودگي و لهو و لغو و در نهايت انحراف و افسردگي فرد و جامعه است و به عنوان يكي از ابزارهاي استعمار و استثمار مورد استفاده قرار مي گيرد.

در کتب بسیاری آمده که چه نوع موسیقی را میتوان جزء غنا به حساب آورد و حکم بر حرام بودن آن دادکه
بر طبق نظر بسیاری از فقها و مراجع تقلید نمی توان به طور مطلق حکم بر حرام بودن موسیقی داد . این موضوع می تواند به این دلیل باشد که در قرآن به صورت واضح در مورد نوع موسیقی غنا مطلبی بیان نشده و چون موسیقی و غنا دو مبحث نزدیک به یکدیگر هستند تفکیک آنها از یکدیگر کاری مشکل است مخصوصا در این زمان که به دلیل تعدد این آثار در بین جوانان و قابل دسترس بودن آنها کار را بسی سختتر کرده است .

فقها بیشترین توجه را به مقوله غنا دارند و احکام آن را به شکلی کاملا واضح و قابل فهم بیان کرده اند . اما اول باید غنا رااز موسیقی باز شناسیم.

غنا عبارت است از صداى انسان در صورتى كه باترجیع و طرب همراه بوده و مناسب مجالس لهو و گناه باشد. هرموسیقى كه به نظرعرف ، مناسب با مجالس عیش و نوش است و فرقى نمى‏كند كه موسیقى كلاسیك باشد یا غیر كلاسیك. كه بر طبق نظر علما خواندن به این صورت و گوش دادن به آن حرام است .

موسیقى لهوى آن است كه به سبب ویژگیهائى كه دارد انسان را از خداوند متعال و فضائل اخلاقى دور نموده و به سمت بى‏بندوبارى و گناه سوق دهد.
برخی از بزرگان در مورد موسیقی و غنا نظر قابل توجهی ارائه دادند . آنها اینگونه میان غنا و موسیقی تفاوت قائل شدند که غنایی که در شرع اسلام حرام خوانده شده اشاره به شکل ندارد بلکه اشاره به محتوی دارد . وقتی کسی می خواهد به دنبال غنا بگردد آن آهنگ را باید از لحاظ محتوایی مطالعه کند نه این که به قالب ظاهری آن نظر کند و حکم بر حرام بودن آن بدهد.

بر اساس این هرگز يك فقيه و مرجع آگاه ، فتوا بر حرمت موسيقى به گونه مطلق نمى دهد ، بلكه بيشترين توجه مراجع تقليد متمركز در حرمت غنا است. غنا يك قسم از اقسام موسيقى به شمار مى رود و علت حرمت آن نيز در آيات و روايات مشخص گرديده است.
اما باید بدانیم هنر موسیقی، هنری انتزاعی است، برای همین است که خیلی از جوان های امروز، عمق موسیقی سنتی را نمی فهمند پس بستر فرهنگی جامعه باید آماده باشد تا این آمادگی برای درک عالی هنر را ایجاد کند.

از اين روست که در فرهنگ اسلامی موضوع موسيقي وغنا مورد توجه و داراي اهميتي خاص واقع شده است .

به همت: اعظم روحداد
منابع:
بخشی از کتاب هنر از سید علی خامنه ای
انسان_غنا _موسیقی از احمد شرفخانی
0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.