مقاله موسیقی: موسیقی سرچشمه انرژی زندگی


ادمی فراتر از هر چیزی سعادت می خواهد. موسیقی همانند انرژی زندگی سرچشمه سعادت و بهروزی است. موسیقی را یکی از راههای رسیدن به چهار هدف مهم زندگی، تقوا، دارایی، کامیابی و آزادی خواهی بی پایان به حساب آورده اند. پس باید صادقانه برای ترانه خوانی و گوش سپردن به نوای دلنشین موسیقی به تلاش برخاست...


موسیقی چیست؟ از زمانهای قدیم تاکنون این سؤال اذهان پژوهشگران را بخود مشغول داشته است. بعنوان مثال، محقق موسیقی کهن هندوستان «باهاراتا» (قرن اول پیش از میلاد) در کتاب «گیتالان کارا»ی خود (کاری دربارهٔ زیبایی های موسیقی) اهمیت آن را اینچنین بیان می کند: «ادمی فراتر از هر چیزی سعادت می خواهد. موسیقی همانند انرژی زندگی سرچشمه سعادت و بهروزی است. موسیقی را یکی از راههای رسیدن به چهار هدف مهم زندگی، تقوا، دارایی، کامیابی و آزادی خواهی بی پایان به حساب آورده اند. پس باید صادقانه برای ترانه خوانی و گوش سپردن به نوای دلنشین موسیقی به تلاش برخاست».

محقق دیگر هند «نارادا» (قرن هشتم) در ارتباط با جایگاه موسیقی در رسالهٔ موسوم به «سانگیتا ماکاران» (شربتِ ساز) خود چنین می گوید: «به ترانه و صدای موزون آن، رقص موسیقی می گویند». و همچنین: «به محض شنیدن صدای آهنگین، نوزاد درون گهواره آرام می گیرد، او که هنوز شرینی زندگی را تجربه نکرده با مزهٔ شربت موسیقی شادمانه در پوست خود نمی گنجد.

بچه آهویی که در جنگل آسوده به چرا مشغول است و با شنیدن آواز شکارچی، طلسم شده و بار رضای خاطر به پیشواز مرگ می رود. نوای آن نیز سبب شادی مارِ سیاه می شود. پس چه کسی می تواند اینگونه عظمت ترانه و موسیقی را ترسیم کند». در فاصلهٔ قرنهای اول تا ششم میلادی آثاری از پژوهشگران برجسته موسیقی چین کوُنفوتیسی.

سیونی تسزی ایل تسزی و دیگر فیلسوفان آن دوره دربارهٔ سرشت موسیقی و چگونگی تأثیر آن بر انسانها بدست ما رسیده است. در آنجا ضمن ارج گذاری به جنبهٔ مردمی و عمومی موسیقی از آن در حکم پیشاهنگ آزادی خواهی و نمادِ هدفمند تمدن بشری یاد کرده اند.

برای کنکاش در موسیقی شرقی از آثار و نسخه های خطی قرنهای هفتم وهشتم میلادی یعنی اوج مناسبات فئودالی باید بهره گرفت بعنوان مثال کتابهایی با نام «کتابی بزرگ در بارهٔ موسیقی»، «اطلاعاتی در مورد موسیقی»، «کتابی در ارتباط با پایه های علوم، «درجه ریتم ها» از ابونصر فارابی و «کتاب شفا» از فیلسوف نام آور فرن دهم و یازدهم میلادی ابوعلی سینا (۱۰۳۷ ۹۳۰ م) که بخشی از آن کتاب در موضوعاتی نظیر «گردآوری اطلاعات موسیقی» به تحریر درآمده است. همچنین از دانشمندان مشهور قرنهای ۱۴، ۱۵ و ۱۸ میلادی مانند ال – شیرازی درویش علی، علی آملی، عبدالرحمن جامی، علی – حسینی و دیگر محققان که رساله هایی در بارهٔ موسیقی داشته اند باید یادآوری شود. آنها با توجه به ویژه گی دوره های مختلف به صنعت موسیقی به مثابه علمی مستقل نگریسته و در آن مورد نظریه های گرانبها از خود بجا گذاشته اند. در آن منابع چگونگی پیدایش موسیقی و ارتباط آن با زبان و دلبستگی یکسان تمام موجودات جاندار، بوضوح نشان داده شده است.

تقسیم موسیقی به دو بخش نظری و عملی و تلقی پژوهشگران از مسئله صدا به عنوان یک علم. نشان دهندهٔ اهمیت عالی صنعت موسیقی در بیشتر دوره هاست. در رابطه با این هنر بدون مراجعه به اسطوره ها و روایاتی که بصورت شفاهی و سینه به سینه به ما رسیده امکان مطالعه و تحقیق مقدور نیست.

به این سبب است که نوشته و آثار هر فیلسوف و پژوهنده ای را چنانچه مورد بازنگری قرار دهیم متوجه می شویم که در بیشتر قسمت های اثر منجمله در مقدمه، متن، تطبیق و نتیجه گیری آن از راهنمایی های روایت های قدیمی بهر برده اند و.ب. شستاکوف محقق فرهیخته ای که در رابطه با موسیقی تحقیقات ارزنده ای داشته است چنین می گوید: «براستی، رشد اولیه موسیقی کهن شرق در نتیجه پیروی از اشکال حماسی و اسطوره هاست، علت آن نیز این است که در اینجا موسیقی تنها برای تأثیر گذاری بر روان شناسی انسانها نیامده بلکه وسیله آی است که آگاهانه و با تمام نیرو در طبیعت، گیاهان، کوهها، کائنات و فصل ها و … برمی خیزد».

اندیشه نیروی سحرآمیز موسیقی در اسطوره «اُورفه» در زیبایی شناسی یونان قدیم کاملاً به شکلی روشن نمود یافته است. در منابع یونان باستان «اوُرفه» با ساز خود توانسته همسر مرده اش «اوریدکا» را دوباره زنده کند. در برخی اسطوره های دیگر نیز رفابت آهنگسازان دیده می شود. در این رقابت ها خدایان یونان باستان نیز شرکت داشته اند. ضمن یادآوری ارزش و اعتبار موسیقی در آن دورهٔ. ارتقای شأن آدمی به درجات خدایان آشکار می شود.

ورود ما به این گونه اسناد تصادفی نیست. روایت های مختلفی که در ارتباط با زیبایی شناسی یونان باستان گفته ایم در اشکال گوناگون وارد فرهنگ توده ها شده و با رسیدن به روزگار ما زنده مانده است.

بعنوان مثال یکی از بنیان گذاران و صاحب نظران موسیقی شرق که تُن های صدا وساماندهی شکلهای آن را بعهده گرفته و در آن رابطه پژوهشهایی اساسی انجام داده فیلسوف یونان قدیم «فیثاغورث» می باشد که در آثار دانشمندان شرق مانند: ال – فارابی، ابن سینا، عبدالرحمن جامی، علی الکندی، علی آملی، ال – شیرازی، درویش علی و دیگر محققان بازتاب یافته است. به این سبب ناگزیر باید بپذیریم که سرچشمه موسیقی شرق ضمن وابستگی به تمدن فرهنگی بونان قدیم کم و بیش از آن بهره برده است.

به استناد روایت های معتبر، اگر چنانچه دردورهٔ آنتیک (سیصد – چهارصد سال پیش از میلاد) «فیثاغورث» اولین سازنده ساز «بربط» باشد احتمالاً نسخه اولیه دوتار ترکمن نیز باید ساخته «بابا قنبر» مهتر و مربی اسب حضرت علی باشد. عموماً در شیوهٔ تولید آنها شباهتهایی قابل توجه ای وجود دارد: با مقایسهٔ آن روایت ها متوجه می شویم که بین چگونگی ساخت آلات موسیقی و نحوهٔ استفاده از تار ابریشمی توسط «فیثاغورث» در ساختمان ساز «بربط» با ساز آلات ترکمن در (دوتار و قیجاق) شباهتهایی وجود دارد. به یاری منابع آشکار می شود که در دورهٔ پیش از میلاد هم زمان با هجوم اسکندر مقدونی یا (اسکندر ذوالقرنین) و گسترش فرهنگ یونان قدیم به شرق «نی» به عنوان یکی از دیگر آلات موسیقی مطرح می شود. استفاده از کلماتی مانند موزیک، آنالیز، گیمن، کُر، دیالوس، دیانازون، تُن، ارکستر، تم، فبلارمون، سمفونی و... باید ناشی از گسترش فرهنگی دوره ی آنتیک به سمت شرق باشد. بین «بربط» فیثاغورث و «باربد»(۱) دوره ساسانیان ارتباطی نزدیک و اوایی وجود دارد که ذهن ما را به خود مشغول داشته است.

در اینجا شاید نام های «بربط» و «باربد» یکی باشد. در دوره ساسانیان احتمالا آهنگ سازی که بیشترین تلاش را در فراگیری موسیقی «بربط» داشته نام آن ساز را روی فرزند خود گذاشته باشد. گمانه زنی ها به جستجو احتیاج دارد. اینگونه منابع اگر چنانچه به صورت اساسی بازنگری شود، مشارکت موسیقی ترکمن در موسیقی یونان قدیم و دیگر ملل شرق به عینه نمایان خواهد شد. در زمان حاضر نیز در رابطه با مطالعه پیشینه تاریخی مردم ما گشایش های نوینی صورت گرفته است. به عنوان مثال در یکی از تپه های پنجگانه ای که در آلتای به نام «تپه های پازیریک» نام گذاری شده، نسخه هایی از قالی قرن های سوم و چهارم بدست امده است.

با تحقیقات ارزنده ای که باستان شناسان اتحاد شوروی از «قالی پازیریک» به عمل آورده اند متوجه شده اند که شکل های انسانها و نقش و نگارهای موجود در آن با زندگی و سنت های ترکمن همخوانی دارد و نقش هایی که هم اکنون در قالی های خود از آن بهره برده اند شباهت هایی را با نسخه ی بدست آمده داراست. نقش های «قالی پازیریک» ضمن توجه اذهان مورخان و دانشمندان علم هنر به آن، در تاریخ مردم ترکمن پرتو افشانی می کند. چنین مثال هایی کم نیستند، متأسفانه باید بپذیریم تحقیقاتی که در رابطه با سرچشمه ی موسیقی ترکمن صورت گرفته بسیار محدود است. به استناد منابع تاریخی، علیرغم اینکه موسیقی ترکمن در اواخر قرن دهم مطرح شده، پژوهش و مطالعه آن چنانکه بر همگان روشن است نتوانسته از قرن نوزدهم پا فراتر بگذارد. با این وجود اطلاعات ما از آن دوره نیز کامل نبوده و مبهم است. گرچه هنرمندان مشهور موسیقی ترکمن در قرن نوزده قول گلدی اوسسا، آمان گلدی گؤنی، کل باغشی (الله بردی)، چوودور باغشی در میان مردم ما کم و بیش شناخته شده اند، اما زندگی و دستاورد های هنری آنها انگونه که شایسته است مورد مطالعه و تحقیق قرار نگرفته است.

بر همگان روشن است که پژوهشگر سرشناس روس و.آ. اوسپنسکی مطالعه ارزشمندی از موسیقی خلقهای آسیا به عمل آورده است. وی در سالهای ۱۹۲۶ ۱۹۲۵ م. کتابی تحت عنوان «تفاوت شیوه های موسیقی ترکمن در میان طایفه های مختلف آن» که نخستین پژوهش علمی درباره ی باغشی ها و نوازندگان آن دوره ترکمنستان است منتشر می کند. ولی تا این زمان نیز دنباله ی تحقیقات وی عملا پیگیری نشده و در حد یک کار علمی و مرجع و راهنمای صرف باقی مانده است. دانشمند محقق، آهنگساز توانا و هنرمند نام آور آ. اوسپنسکی با زحماتی که برای موسیقی ترکمن کشیده ارزش و اعتبار آن را بسیار بالا برده است.

با این که وی موسیقی ترکمن را تنها در فاصله بسیار اندک یعنی هفت ماه (سال ۱۹۲۵ اواخر آگوست و در ماه های سپتامبر، اکتبر، و در ال ۱۹۲۶ در پایان ماه فوریه تا میانه ماه ژوئن) فرا گرفته است، ولی برای آهنگسازی برجسته و کارشناسی بزرگ این فاصله چندان کوتاه نیست. بی شک نه تنها این ماه های اندک بلکه لزوم قرن ها مطالعه موسیقی ترکمن نمایان می شود. مقام و ارزش علمی ایشان بسیار بزرگ است. هنرمند برای فراگیری و مطالعه هنر موسیقی، وابستگی تنگاتنگ بین زندگی خود و آن هنر را لازم دارد.

در آینده اگر چنانچه از طرف کارشناسان موسیقی ملی، تاریخ موسیقی ترکمن از زوایای تاریک و خفته قرن ها، بیرون کشیده شود، بدون شک لذت، شیرینی و بلندمایگی آن از این هم بیشتر خواهد شد.

0
0
0
0 نفر

1 نظر

  1. مرسی عزیزم عالی بودفاطمه تیموری ازبوشهر
اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.