صفحه اصلي > مطالب و مقالات, مطالب و مقالات موسیقایی > موسیقی کردی

موسیقی کردی


7 مرداد 1399. نويسنده: marzie.kokabian
موسیقی کردی به موسیقی و ترانه های مردم کرد زبان گفته می شود.

موسیقی کردیموسیقی کردی


یک پژوهشگر موسیقی کردی بر این باور است که انگیزش پیدایش موسیقی کردی در راستای حفظ زبان ادبیات، فرهنگ، سرگذشتها و در مجموع تمدن و پیشینه کردها بوده است.
 
موسیقی هاموید (فولکلور) کردی از سه بخش افسانه ها، حکایت ها و داستان ها تشکیل شده است. 

پیشینه موسیقی کردی

تاریخ نویسان و موسیقی دانان معروف جهان معتقدند که کردستان مهد تمدن موسیقی جهان به حساب می آید.
 
گزنفون تاریخ نویس یونانی در این باره نوشته است در سال 401 قبل از میلاد، بعد از حمله یونان به ایران و شکست کوروش هخامنشی از یونانی ها، هنگامی که لشگر یونان قصد بازگشت از کردستان را داشت، کردها در حالی که نغمه ها و سرودهای دسته جمعی می خواندند یونانی ها را مورد حمله قرار دادند. 

گزنفون افزوده است، که چگونه کردها در آن زمان با هنر موسیقی آشنایی داشتند و حتی از آن در جنگ ها هم استفاده می کردند. 

در ویژه نامه موسیقیایی «فاسکه که» که در فرانسه منتشر می شود، آمده است که ایران قدیم و سرزمین «میسوپوتامیا» یعنی جایگاهی که کردها اکنون در آن سکونت دارند، قدیمی ترین مهد موسیقی جهان بوده است. 

به نوشته این نشریه تمام ملودی های ایرانی در اینجا منظور ایرانی بودن ملودی ها است، یعنی جایی که فرهنگ آریایی در آنجا حضور داشته است نه مرز جغرافیایی و سیاسی ایران کنونی، در جهان بی همتا و بی نظیر است. 

قوم کرد به عنوان یکی از قدیمی ترین اقوام آریایی به علت بهره بردن از فرهنگ غنی ایرانی دارای اصیل ترین موسیقی و ملودی های جاودان و بزرگ است.
 

غنای موسیقی کردی

برای دستیابی به غنای موسیقی کردی باید از زرتشت و فرقه اهل حق شروع کرد، زیرا اگر خود را وارث تمدن ماد می داند، زرتشت نوه به حق مادهاست و پیروان اهل حق نیز، به حق کرد هستند و در کردستان زندگی می کنند و به زبان کردی گورانی سخن می گویند. 

براساس کتاب های قدیمی اهل حق، هنر موسیقی از زمان ها قدیم موردتوجه مردم این آیین بوده است. در نامه سرانجام (سرود یارسان) یکی از قدیمی ترین کتاب های اهل حق، آمده است:
 
«زمانی که خداوند قصد داشت روح را در کالبد آدم بدماند، روح در کالبد آدم قرار نگرفت تا اینکه بعد از چهل روز خداوند به بنیامین، دستور داد که روح را در کالبد آدم بدماند و بنیامین آوازی برای روح خواند و روح در کالبد آدم جای گرفت»

موسیقی کردی در میان مردم کردستان دارای یک پیوند ناگسستنی با زندگی روزمره مردم است. بسیاری از صاحب نظران کرد معتقدند موسیقی کردی یکی از اصیل ترین موسیقی های ایرانی است که با گذشت قرن‎ها ویژگی های خود را در فولکلور عامه کرد زبان های ایرانی حفظ کرده است.

افسانه ها و ترانه ها

پیدایش موسیقی کردی مثل اکثر قوم ها و ملت های دیگر از افسانه های کردی شروع شد که در این قسمت، افسانه ها در قالب ترانه های کردی گفته می شوند.
 
این ترانه ها در فرهنگ کردی به ترانه های دیوانی تقسیم می شوند و بیشتر محتوای آنها همان افسانه های کردی است، که شکل حماسی دارند. 

اولین طلیعه های هنر کردی از بار ادبی و هنر موسیقی حماسه های کردی بودند مشهورترین کسی که به این نوع موسیقی پرداخته «کاویس آغا» بود که ترانه های وی همان حماسه هایی هستند که از گذشتگان بر جای مانده است. 

موسیقی حکایت ها و داستان ها

نوع دیگری از موسیقی فولکلور کردی مربوط به حکایتها و داستان هایی می شود که ترانه های داستانی نیز به دو بخش قهرمانی و دلدادگی قابل تقسیم هستند.
 
در ترانه های قهرمانی به دلاوری ها و مبارزه طلبی‌های یک قهرمان پرداخته می شود. 

در ترانه های دلدادگی جنبه های رمانتیک و عاشقانه بین دو شخص بیان می شود که از این میان، ترانه «زنبیل فروش» که جنبه عرفانی دارد و ترانه های «آس و حسن» و «خج و سیامند» که سرگذشت دو دلداده را بیان می کند، از معروفترین آثار در این بخش هستند. 

گورانی

در بخش دیگر موسیقی کردی، کردهای «سورانی» برای خود نوع ویژه ای از موسیقی دارند که به آنها «گورانی» می گویند که این نوع ترانه ها در میان کردهای اطراف شهرستان ارومیه و کردهای ترکیه (شمال) «لاوژه» گفته می شود و این نوع گورانی ها ریتمی به نام «قه تار» دارند که پژوهشگران بر این باورند ریشه این واژه از واژه زرتشتی «گاتا» گرفته شده که اوایل مربوطه به یک سری نیایش ها و مراسم مذهبی بوده است.

هوره

دومین نوع این موسیقی «هوره» نام دارد که مختص زبان کردی کلهری بوده و در جنوب کردستان و منطقه کرمانشاه خوانده می شود در ابتدا ترانه های ویژه ای در حمد و نیایش «اهورامزدا» بود و این واژه نیز ریشه زرتشتی دارد که برای نیایش های مذهبی آن زمان کردها که زرتشتی بودند، سروده شده اند. 

در مراسم یادبود اشخاص بسیار مهم، کردها از یک نوع موسیقی که به مرثیه سرایی و مرثیه خوانی شباهت دارد به صورت ترانه و با تعریف ویژگیهای آن شخص برای او عزاداری می کنند.

مولودی

در آیین های زادروز پیامبر، کردها یک نوع ویژه از موسیقی را اجرا می کنند که به آن «مولودی» می گویند. البته مولودی خوانی در بیشتر جوامع مسلمان رواج دارد. اولین مولودنامه در وصف و ستایش محمد را «ملاباتدیی» صوفی و عارف مشهور نوشت که بعداً مرسوم شد که در زمان عید مولود از سروده های وی در مولودی خوانی استفاده کنند. 

سازها

اصیل ترین سازهای استفاده شده در موسیقی کردی «سرنا» و «دهل» هستند و بعداً سازهایی که وارد این نوع موسیقی شده اند مانند «دف» و «تنبور» دارای اهمیت ویژه ای شده اند. 

برای اطلاعات بیشتر می توانید به «میژوی ئه ده بی کوردی» علاالدین سجادی و پژوهشی در فولکلور کردی مراجعه کنید. موسیقی کردی تا حدودی نمادی از شادی ها و غم و اندوه بعد از پایان هر جنگ است.
 
کتاب موسیقی در ایران
نویسنده: سجاد فرهادی


بازگشت