مراسم قالیشویان مشهد اردهال کاشان جمعه ۱۲ مهر ۹۲


روایت مصور: مراسم قالیشویان مشهد اردهال کاشان جمعه ۱۲ مهر ۹۲


مراسم سنتی مذهبی قالیشویان از سنت‌های چند هزار ساله است که در دومین جمعه مهرماه هر سال در مشهد اردهال کاشان برگزار می‌شود.

مراسم قالیشویان نمایش واقعه شهادت سلطان علی بن محمد باقر (ع) در سال ۱۱۳ هجرت در سزمین مشهد اردهال و نحوه به خاکسپاری این امامزاده جلیل القدر توسط اهالی فین کاشان است که هر ساله با تعصب و غرور خاصی معمولا در یکی از روزهای میان نهم تا پانزدهم مهرماه برگزار می‌شود که به روز قالیشویان معروف است. هر گاه این جمعه با یکی از روزهای سوگواری و جشن مذهبی، یا با یک رویداد برجسته تاریخی و سیاسی همزمان بشود، مراسم در همان هفته بر پا می‌گردد. یک هفته پیش از مناسک قالیشویان، معمولا در نخستین جمعه از فصل پائیز، مراسم جار در کاشان بر گزار می‌گردد . این جمعه که در میان کاشانی‌ها به جمعه جار معروف است، روز فراخوانی مردم به مراسم قالی‌شویی در مشهد اردهال است. جمعه جار پیام‌آور فرا رسیدن سالروز شهادت شهید دشت اردهال، امامزاده مظلوم ، حضرت سلطان علی بن امام محمدباقر (ع) و روز موعود برای گرد همایی طایفه فینی است هر سال در روز جمعه جار، چند جارچی در محلات فین و محله بازار کاشان و روستای خاوه از روستاهای کاشان راه می‌افتند و گشت‌زنان به روش و سنت آبا و اجدادی خود با بانگ بلند و آوازی خاص ندا در می‌دهند و مردم را از فرا رسیدن روز موعود قالیشویان و هفته زیارت امامزاده سلطان علی (ع) آگاه می‌کنند. خبر جمعه قالیشویان به سرعت دهان به دهان میان مردم همه قشرها و بازاریان و پیشه وران و دستفروشان می‌گردد و در کمتر از یکی دو روز در همه شهرها و دهات از جمله شهرهای نطنز ، قم ، محلات، ساوه، دلیجان، یزد، آشتیان و اصفهان پراکنده می‌گردد جارچیان با رساندن این پیام، همه مردم، به ویژه زائران و فروشندگان صاحب نذر را که باید هر ساله در قالیشویان شرکت داشته باشند، به تکاپو و فراهم کردن اسباب و توشه زیارت و تهیه جا و مکان برای سکونت در مشهد اردهال وا می‌دارند. تکاپوی سفر بیش از همه قشرها در میان کاسبکاران و بازاریان چشمگیر است. بازاریان و فروشندگان برای عرضه و فروش کالاهایشان در مشهد اردهال با یکدیگر به رقابت می‌پردازند و می‌کوشند تا هر یک پیش از آغاز مراسم غرفه‌ای یا حجره‌ای مناسب در بازار چه و یا صحن پاپک و یا صحن‌های دیگر به دست آورند. تعیین روز قالی‌شویی و اعلام آن به مردم به عهده ستاد برگزاری مراسم سنتی مذهبی قالیشویان فین است. این گروه روز مراسم قالی شویان را معمولا در دومین جمعه پائیز تعیین می‌کنند. این مراسم جار طبق سنت قدیم هنوز در منطقه پابرجا و انجام می‌گیرد. اشعاری که جارچیان می‌خوانند اشاره به فرا رسیدن سالگرد واقعه شهادت امامزاده و لعنت‌هایی که به دشمنان و قاتلان امامزاده می‌فرستند، دارد. این اشعار این است: یا ای مستمع بر این وصیت شور و غوغا کن فغان و ناله بر سلطانعلی فرزند زهرا کن به سال ۱۱۳ هجرت شیعیان خاص روان گشته بر سوی مدینه از سر اخلاص برفتن در مدینه خدمت آن خسرو خوبان بگفتند ای امام پنجمین ای رهبر جانان نداریم پیشوائی یا محمد رحم بر ما کن یکی از نور چشمانت روان در همراه ما کن امام پنجمین فرمود چرا از دیده خونبارید یقین از اهل فین و مردمان چهل حصارانید یکی از نور چشمانش همره آنها روان کرد که نامش حضرت سلطانعلی(ع) نوباوه زهرا سه ساله آن شاه زاده بود اندر اردهال و فین بهار در خاوه بود آن زمستان در دیار فین لشگریان قد علم کردند بهر قتل آن سرور به نام حارث ملعون و زرین کفش بد اختر گرفتن دور آن خسرو لب تشنه از هر سو که این شه‌زاده دارد زور و بازوی علی اکبر بیادم آمد آن وقتی که گفت باد صبا یکدم سلام از من رسان بر اهل فین بر گو به یارانم اول به خدای حی داور صلوات دوم به رسول حی سرمد صلوات سوم به علی و یازده فرزندش بر زاده پاک نور احمد صلوات در کرببلا به شمر ملعون لعنت بر حارث زرین کفش و زید رافیون لعنت از بهر جفا بر شمر ملعون لعنت در کرببلا به پاک مردان صلوات اگر خسته جانی بگو یا علی اگر ناتوانی بگو یا علی به رفت سوی مشهد اردهال به یاری یار خدا یا علی در روز جمعه قالی شویان دهها هزار تن زن و مرد از شهرها و روستاهای ایران، بخصوص از آبادی‌های حاشیه کویر، برای حضور در مناسک قالی شویان و تماشای آداب آن در مشهد اردهال گرد می‌آیند. حاشیه‌نشینان کویر این منطقه از ایران حضور در مناسک قالی شویان و زیارت امامزاده سلطان علی (ع) را در آغاز هر پاییز از فرائض مذهبی خود می‌انگارند. این زائران مومن ثواب زیارت امامزاده و حضور در مراسم قالیشویان را با زیارت مرقد مطهر جد بزرگوارش، حضرت امام حسین علیه السلام و حضور در کربلا برابر می‌دانند. مراسم اینگونه آغاز می‌شود که پس از سخنان خطیب، یکی از ریش سفیدان یا روحانی اهل فین کاشان اعانه‌ای را که از فینی‌ها جمع کرده است به عنوان هدیه و شیرینی به متولی یا سرپرست خادمان آستانه می‌دهد و درخواست آوردن قالی مخصوص امامزاده شهید را از آستانه مبارک حضرت امامزاده سلطان علی (ع)می کند. خادمان یک تخته قالی پیچیده شده را که رویش یک تکه پارچه سبز کشیده‌اند، از داخل حرم امامزاده بیرون می‌آورند و به بزرگان فینی می سپارند. جوانان فینی با دیدن قالی به شور و هیجان می‌آیند و با بانگ و فریاد "یا حسین، یا حسین” برای بدست آوردن قالی به سوی آن هجوم می‌آورند و آن را از بزرگان فینی می‌گیرند این قالی سمبل جنازه مطهر امام زاده است و قالی شویان همانند جسدی که می‌خواهند به خاک بسپارند. از آنجایی که به خاک سپاری امامزاده توسط مردم فین کاشان صورت گرفته لذا در طول مراسم حمل قالی که تمثیلی از پیکر حضرت است غیر از اهالی فین کاشان هیچکس دیگری حق دست زدن به قالی را ندارد و تنها با عزاداری و سینه‌زنی می‌توانند جمع قالی‌شویان را همراهی کنند. جوانان در پناه انبوه مردان چوب به دست (چوب به عنوان سلاح رایج در آن زمان بوده است) قالی را در حالی که گاهی بر روی دوش و گاهی بر روی دست دارند، از میان جمعیت می‌گذرانند. *تشییع‌کنندگان از همان راهی که آمده بودند با "قدم سعی” یعنی با گام‌هایی تند و شتابان و گاهی دوان دوان و با هیاهو و ولوله، قالی را به سرچشمه نهر شازده حسین، در میدان مقابل زیارتگاه می‌برند. با قدم سعی در بردن قالی را به سر آب تمثیلی از کوشش هاجر به رساندن اسماعیل به چشمه آبی در صحرای خشک و تفیده مکه گرفته‌اند. در پیشاپیش دسته حاملان قالی، مردی میان سال از اهالی چهل حصاران کاشان، سوار بر اسب حرکت می‌کند. این مرد با خود یک جانماز ترمه را در حالی که بر روی شانه راستش گذاشته، حمل می‌کند. این جانماز را مظهر و نمادی از جانماز حضرت امامزاده سلطان علی می‌دانند و این مرد چهل حصارانی از نوادگان جانمازدار حضرت به شمار می‌رود. در پی حامل جانماز، گروهی از مردم اهل روستای خاوه کاشان در جلو قالی عزاداری کرده و علمی را که با پارچه‌های سبز پوشیده شده است، می‌کشند. فینی‌ها و دسته حاملان قالی نیز به دنبال علم با بانگ "الله اکبر” و "حسین، حسین” گویان راه می سپارند و پیاپی چوب‌هایشان را در هوا تکان می‌دهند. گروهی از جوانان فینی در تمام مسیر همگام و همراه با دسته حرکت می‌کنند و گذرگاه را برای گذر دسته باز نگاه می‌دارند. در طول راه، سلاخان گوسفندان یا گوساله‌هایی را که صاحبان نذر، گوشت یا خون آنها را نذر کرده‌اند، پیش پای حاملان قالی ذبح و قربانی می‌کنند. گرد و غباری که از زیر گام‌های کوبنده و شتابان جوانان فینی به هوا بر می‌خیزد، بسان سپاه خشمگینی می‌ماند که به قصد انتقام و خونخواهی به قلعه و دژ دشمن حمله کرده‌اند. جوانان با چوب های چرخان در آسمان، همچون امواجی در پس این پرده غبار ، خیزان و پویا پیش می روند تا خود را به سرچشمه آب برسانند. قالی‌کشان قالی را در کنار نهر روی زمین می‌گذارند و دور آب، حلقه می‌زنند و چوب‌هایشان را پیاپی در هوا تکان می‌دهند. در این هنگام، یعنی پیش از آداب شستن تمثیلی قالی امامزاده، مراسم لعن‌خوانی بر دشمنان حضرت انجام می‌گیرد. پس از پایان آداب شست و شو، قالی را دوباره به دوش می‌گذارند و از گذرگاهی در پای کوه اردهال که به در شرقی آستانه امامزاده منتهی می‌شود، به صحن سردار یا صحن فینی‌ها می‌برند. در بازگرداندن قالی به آستانه، اهالی روستای خاوه کاشان و شماری از فینی‌ها در دسته‌ای پیشاپیش حاملان قالی و فینی‌های چوب به دست، سینه می‌زنند و آرام و سنگین نوحه می‌خوانند و دم می‌گیرند. چوب به دستان در تمام طول راه با تکان دادن چوب‌هایشان و نهیب و تهدید مردم را از نزدیک شدن به قالی و دست زدن به آن دور و باز می‌دارند. در صحن سردار (عامر بن ناصر)، فینی‌ها چوب به دست چند دور در حیاط صحن و در پیرامون چوب می‌گردند. بعد،قالی را به بالای صفه در ایوان بقعه می‌برند. در ایوان ، چند تن از بزرگان مردم فین و خاوه که درانتظار قالی هستند به سوی حاملان قالی پیش می‌روند که قالی را بگیرند، لیکن جوانان از تحویل دادن قالی سر باز می زنند و با تکان دادن چوب هایشان بزرگان فینی و خاوه ای را از نزدیک شدن به قالی دور می کنند. سرانجام پس از کشمکش های بسیار و در لحظه هایی حساس و پرهیاهو و در زیر بانگ و فریاد "حسین ، حسین” و "الله اکبر، الله اکبر”، بزرگان فینی قالی را از جوانان می‌گیرند و به نمایندگان خاوه‌ای تحویل می‌دهند. خاوه‌ای‌ها قالی را با تشریفات و احترامی خاص به داخل حرم می‌برند و به خدام آستانه تسلیم می‌کنند. مراسم قالی‌شویان در حدود ساعت یک بعد از ظهر در فضایی آکنده از غم و افسوس و در برابر هزاران چشم اشک آلود پایان می‌یابد. مسئول ستاد برگزاری مراسم سنتی مذهبی قالیشویان مشهداردهال کاشان امروز در گفتگو با خبرنگار فارس در کاشان گفت: حضرت سلطان علی بن امام محمد باقر (ع) به درخواست مردم کاشان به عنوان نماینده آن امام معصوم جهت ارشاد مردم به این منطقه هجرت می‌کنند. حسن درخشان افزود: زمانی که آن حضرت برای رهایی از گرمای طاقت فرسای کاشان به منطقه مشهد اردهال می آید دچار حیله دشمنان می‌شود و قبل از رسیدن مردم روستای خاوه، چهل حصاران و فین کاشان بسیار مظلومانه به شهادت می رسد و مانند اباعبدالله حسین (ع) سر مبارکش را از تن جدا می‌کنند. وی تصریح کرد: مراسم تشییع و خاکسپاری آن حضرت توسط اهای فین کاشان در حال که چوب به دست برای حمایت او آمده بودند، انجام می شود و مراسم قالی شویان نمایش آن واقعه است. درخشان افزود : امسال مراسم شب جار در روز پنجشنبه چهارم مهرماه، یک روز قبل از روز قدس و یک هفته به مراسم سنتی مذهبی قالیشویان در مسجد جامع فین برگزار می‌شود. مسئول ستاد برگزاری مراسم قالی‌شویان گفت :در این مراسم عزادران آن حضرت چوب به دست در مسجد جامع فین تجمع می‌کنند و به مدیحه سرایی و اجرایم برنامه‌های حماسی می‌پردازند. درخشان همچنین از برگزاری مراسم سنتی مذهبی قالیشویان در روز جمعه دوازدهم مهرماه سال جاری خبرداد و افزود : پیش‌بینی می‌شود در این مراسم نزدیک به ۲۰۰ هزارنفر زائر شرکت داشته باشند . وی تصریح کرد: امسال سعی شده با انجام تدابیری مانند استفاده از لباس فرم برای افراد چوب بدست و انجام تدابیری جهت رفع ترافیک محور کاشان -اردهال مراسم از نظم و هماهنگی بهتری برخوردار باشد تا مراسم در فضای معنوی شایسته‌ای انجام شود. درخشان با تقدیر از اداره راه و ترابری کاشان در مورد دو بانده کردن بخش عمده‌ای از محور کاشان – مشهد اردهال، این اقدام را کمک بزرگی در رفع ترافیک این محور دانست. وی خاطرنشان کرد : ستاد برگزاری مراسم با همکاری شهرداری،‌ سازمان آب، سازمان اتوبوسرانی، اداره بهداشت ودرمان، مخابرات، اداره برق کاشان تمامی امکانات رفاهی جهت رفاه حال زائران آماده کرده است .

دیروز ۱۲ مهر ماه ۹۲، آیین سنتی و مذهبی قالیشویان فین کاشان در مشهد اردهال در ۴۲ کیلومتری غرب کاشان از ساعت ۸ صبح روز با سخنرانی و مراسم قالیشویان از ساعت ۱۰ صبح به مدت دو ساعت تا اذان ظهر برگزار شد.

گفته می‌شود نزدیک به ۵۰۰ هزار زائر در این مراسم از شهرستان کاشان و دیگر استان‌های کشور حضور داشته‌اند.

این مراسم تنها آیین مذهبی اسلامی است که به تقویم خورشیدی برپا می‌شود. در این مراسم شرکت‌کنندگان که از فین برای برگزاری این مراسم آمده‌اند در حالی که چوب‌هایی به دست دارند، قالی‌ای را به نماد شستن خون علی‌بن محمدباقر(ع) در چشمه می‌شویند. این مراسم در فهرست میراث معنوی کشور ثبت شده‌است و در دسامبر ۲۰۱۲ در فهرست میراث فرهنگی و معنوی یونسکو به ثبت رسید.

یکی از مشهودات تاریخ که هیچ شک و شبهه‌ای در آن راه ندارد سنت قالیشویان اهالی فین است که همه ساله در دومین جمعه مهرماه (نزدیکترین جمعه به ۱۱مهرماه که سالروز کشته‌شدن سلطانعلی بن محمدباقر(ع) است) برگزار می‌گردد. شهرت و معروفیت این سنت به اندازه‌ای است که نیاز به ادلّه و اثبات ندارد. در کتاب‌های متعددی مانند امامزادگان معتبر، زندگانی سلطان بن علی و هلال بن علی نوشته آیت الله امامت، تاریخ کاشان نوشته کلانتر ضرابی و… به این مراسم اشاره شده‌ است. با این وجود سلطانعلی بن محمدباقر(ع) که یکی از چهار امامزاده واجب التعظیم و دارای تاریخ مستند در ایران می‌باشد، برای بسیاری هنوز ناشناخته مانده‌ است؛ قرار گرفتن بارگاه او در یک مسیر فرعی که مرکزیت شهری ندارد و همچنین عدم ارائه آثار علمی و تحقیقی مستند در این‌باره از دلایل ناشناخته ماندن سلطانعلی بن محمدباقر(ع) و مراسم قالیشویان فین کاشان است.

روایت مصور: مراسم قالیشویان مشهد اردهال کاشان جمعه ۱۲ مهر ۹۲


هرسال در دومین جمعه مهر ماه، اهالی شهر «فیـن» کاشان یکی از قالی‌های درون بنای امامزاده، به عنوان قالی‌ای‌ که به هنگام شهادت در تابوت او بوده و پیکر امامزاده را در آن پیچیده بوده‌اند، به صورت لوله‌شده بر دوش جوانان قرار می‌گیرد و جوانان آن را به سوی چشمه‌ای که در حدود چند صد متری شرق بنا واقع است، می‌برند. به دنبال این دسته، گروهی دیگر که هر یک چوبدستی بلندی را بر دست دارند، حرکت می‌کنند و با تکان دادن چوبدستی در هوا به نبردی نمادین با قاتل امامزاده می‌پردازند. قالی بر کنار چشمه به زمین می‌آید و آب چشمه را به نشانه غسل دادن امامزاده بر آن می‌افشانند و آنگاه دوباره آن را با شور و هیجان به سوی بنا باز می‌گردانند.

پیش از ورود قالی به آرامگاه، چوب بدستان با دویدن و تکان دادن چوب‌ها و فریاد و شعارهای مهیج، نبرد با قاتل امامزاده را دنبال می‌کنند. رسیدن حاملان قالی به درگاه ورودی امامزاده و سپردن آن به اهالی روستای خاوه که می‌بایست آن را به درون ببرند، همراه با تشریفات خاصی است. این مراسم منحصراً توسط اهالی «فیـن» کاشان برگزار می‌شود و دیگران حق شرکت در آن را نداشته و تنها تماشاچی هستند.

واقعه کشته‌شدن علی بن محمدباقر(ع) همزمان با دومین هفته مهرماه سال شمسی بوده که آیین جشن و پایکوبی مهرگان در ایران برپا می‌شده‌ است و همچنین مردم فین آیین خاصی به نام جشن آبریزان برگزار می‌کردند و به نظر می‌رسد به هنگام کشته‌شدن او، مردم سرگرم برگزاری جشن بودند ولی به محض شنیدن خبر مرگ او سراسیمه خود را به مشهد اردهال می‌رسانند و از آن سال به بعد همه ساله در همان تاریخ (دومین جمعه مهرماه) به احترام فرزند محمدباقر(ع) مراسم قالیشویان را که شباهتی با جشن آبریزان و آیین مهرگان دارد برگزار می‌کنند. هنگامی که در سال ۱۱۶ه. ق مردم فین و دوستان علی بن محمدباقر(ع) خبر مظلومیت و محاصره او را توسط عمال حکومت بنی امیه شنیدند بلافاصله چوب به دست که سلاح مبارزه با دشمن آن زمان بوده به سمت اردهال حرکت کردندو با دشمنان علی بن محمدباقر(ع) کارزار نموده، اما زمانی رسیدند که او کشته‌شده بود. لذا بدن بی سر او را که جراحات فراوانی به آن وارد شده بود، در قالی قرار داده و به صورت چوب به دست و حسین(ع) حسین(ع) گویان بدن را تشییع و در چشمه آبی غسل داده و سپس به همان مکانی که خود او وصیت کرده بود منتقل کردند و به خاک سپردند.

روایت مصور: مراسم قالیشویان مشهد اردهال کاشان جمعه ۱۲ مهر ۹۲


این سنت تا امروزه ادامه دارد. در مراسم قالیشویان اهالی فین به یاد حوادث و رویدادهای مربوط به کشته‌شدن و جنگ و گریزهای مربوط به نحوه خاکسپاری جنازه او، چوب دستی‌های خود را حسین(ع) حسین(ع) گویان در هوا تکان می‌دهند و قالیچه‌ای را به عنوان نماد قالی غرقه در خونی که امامزاده درآن پیچیده شده بود را در نهر آبی که از داخل صحن امامزاده حسین(ع) (از فرزندان امام زین العابدین(ع)) می‌گذرد به نهر شاهزاده حسین(ع) شست‌وشو می‌دهند. طبق مشاهد‌ها و آنچه در کتاب‌ها ذکر شده است، این سنّت مهم تاریخی فقط مربوط به اهالی فین علیا و سفلی و روستای خاوه اردهال است که بیش از سیزده قرن است که اجرا می‌شود و اشخاص دیگر نمی‌توانند اقدام به اجرای این سنت کنند.

جلال آل احمد در کتاب «ارزیابی شتاب‌زده» در مقاله «مهرگان در مشهد اردهال» مراسم را آن گونه خود از نزدیک شاهد بوده‌ است تعریف می‌کند. علی حاتمی در فیلم طوقی (۱۳۴۹) به مراسم قالیشویان اشاره می‌کند که البته در آن زمان زیر تیغ سانسور قرار می‌گیرد و حتی کلمه مشهد اردهال از دیالوگ بازیگران حذف می‌شود. ناصر تقوایی نیز در سال ۱۳۵۰ فیلم مستند «مشهد قالی» ساخته است.

عکسهایی از این مراسم سنتی و دینی:


روایت مصور: مراسم قالیشویان مشهد اردهال کاشان جمعه ۱۲ مهر ۹۲

روایت مصور: مراسم قالیشویان مشهد اردهال کاشان جمعه ۱۲ مهر ۹۲

روایت مصور: مراسم قالیشویان مشهد اردهال کاشان جمعه ۱۲ مهر ۹۲

روایت مصور: مراسم قالیشویان مشهد اردهال کاشان جمعه ۱۲ مهر ۹۲

روایت مصور: مراسم قالیشویان مشهد اردهال کاشان جمعه ۱۲ مهر ۹۲

روایت مصور: مراسم قالیشویان مشهد اردهال کاشان جمعه ۱۲ مهر ۹۲

روایت مصور: مراسم قالیشویان مشهد اردهال کاشان جمعه ۱۲ مهر ۹۲

روایت مصور: مراسم قالیشویان مشهد اردهال کاشان جمعه ۱۲ مهر ۹۲

روایت مصور: مراسم قالیشویان مشهد اردهال کاشان جمعه ۱۲ مهر ۹۲

روایت مصور: مراسم قالیشویان مشهد اردهال کاشان جمعه ۱۲ مهر ۹۲



0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.