این روزها یكی از مهم ترین دغدغه های جوانان برای ازدواج مشكلات مالی و میزان مهریه ای است كه خانواده دختر برای داماد آینده خود مشخص می كنند. بسیاری از جوانان از ترس مهریه سنگین و چندین هزار سكه ایدختران چندان تمایلی به ازدواج ندارند و ترجیح می دهند روزگار مجردی خود را با درس خواند و یا كار كردن تمام وقت سپری كنند.

 

شاید خالی از لطف نباشد كه كمی به گذشته بر گردیم و نگاهی به ازدواج های زمان قاجار و میزان مهریه دختران بیندازیم و ببینم آنان چگونه ازدواج می كردند.

در جامعه عهد قاجار، فاصله چندانی بین كودكی و ازدواج دختران وجود نداشت. دختران اغلب از هفت تا سیزده سالگی ازدواج می كردند. عواملی چون دستیابی به استقلال اقتصادی، رشد سریع دختران در آن روز و پایین بودن میانگین عمر به دلیل شیوع بیماری در افزایش این ازدواج های زودرس موثر بود. دختران و پسران هیچ گونه اختیاری در برگزیدن همسر آینده خود نداشتند. رایج ترین شكل ازدواج عقد دائم بود.

از دیگر شیوه های رایج ازدواج، ازدواج موقت یا صیغه كردن دختران و زنان براساس قرارداد و توافق بود. فقر مالی نیز سبب می شد تا خانواده ها به ازدواج موقت دختران خویش رضایت دهند.

صیغه كردن زنان در عرف جامعه كاملاً قابل قبول بود و زن های صیغه ای پس از به پایان رسیدن دوره قرارداد به آسانی به عقد دائمی اشخاص دیگر در می آمدند.

شكل دیگر ازدواج شامل دختران یا زنانی می شد كه از طریق جنگها و یا دزدیده شدن و یا تجارت برده، اسیر و فروخته می شدند.

نظام چند زنی در شهرها، معمولا مختص به اشراف بوده است؛ ولی در ایالات نیز رواج داشت. در بین ایلات بلوچ حتی مردان كم بضاعت نیز گاه تا 8 زن می گرفتند و این نیز به این دلیل بود كه زن در ایلات نه تنها هزینه ای برای شوهر نداشت؛ بلكه نیروی تولیدی كارآمدتری نسبت به شوهر به حساب می آمد.

اما مهریه ای كه در دوره قاجر رسم بوده چیست؟

از اواسط عهد قجر خانواده های ایرانی ترجیح دادند به جای شیربهای نقد، مهر دخترشان را بالا ببرند. این كه یكی از اهمیت شیربها كم و مهریه در ایران خیلی مهم شد را باید در تاریخ دوره قاجار پیدا كرد. دوره ای كه مردم از دو جهت در حال تغییر بودند؛ یكی آشنایی بیشتر با اصل دین به دلیل گسترش سواد و زیاد شدن تعداد روحانیون مطلع و دوم آشنایی ایرانیان با فرهنگ های غیرایرانی و ارتباط با مردمان عثمانی، عراق عرب و حتی غرب.

فكر می كنید مهریه یك عروس خانم از طبقه معمولی و متوسط شهری حدود 100 سال پیش چه قدر بوده؟ چشم ها را ببندید و خودتان را در یك خانه با نرده های چوبی تصور كنید؛ خانه ای كه دیوارهای حیاطش هم كاهگلی است و داخل خانه پر از مهمان است. امروز بله بران دارند.

حرف ها تمام شده و سر همه چیز به توافق رسیده اند. حالا وقت نوشتن قرارداد مهریه است. خانواده عروس فرستاده اند تا حاج آقا محمدعلی آقای اصفهانی بیاید كه هم عروس و داماد را به هم محرم كند و هم چون تنها سواددار محله است، متن قرارداد را بنویسد؛

آقا محمدعلی می نویسد:

«بسمه تعالی/ با یاد خدا و صلوات بر پیغمبر خاتم (صلی  الله) و خاندان گرامی او و با تاییدات ولی عصر (عجل الله تعالی فرجه) این كاغذ قراردادی است كه میان طرفین جناب كربلایی رضاقلی گیوه دوز، پدر عروس محترم مكرمه [آن موقع رسم نبود اسم عروس را در قرارداد بنویسند] از یك طرف و جناب حاج رضا بزازباشی، پدر داماد آقا جعفرعلی بزازباشی منعقد شده. مهریه قبول شده از این قرار است كه: « یك جلد كلام الله مجید، آینه یك جام، لاله یك زوج، لباس سه دست، یك عقیق پنج تن، یك شمایل مرتضی علی(علیه السلام) و 100 تومان پول بر ذمه می باشد. خدا مبارك فرماید ان شاءالله؛ شوال 1329 قمری»

البته این مهریه یك عروس از طبقه متوسط جامعه در عهد قجر است كه هم خانواده خودش و هم خانواده آقاداماد دستشان به دهنشان می رسیده وگرنه مهریه یك عروس خانم كه مثلا پدر كارگر یا باربر داشت، خیلی كم تر از این چیزی می شد كه در این قراردادها می نوشتند. حالا این كه چه طور روزگار چرخیده و فرهنگ و تعاریف چرا این قدر عوض شده كه این روزها گاهی مهریه دختر یك كارمند ساده از مهریه یك دختر كارخانه دار بیشتر می شود، از آن چیزهایی است كه جامعه شناسان باید جوابشان را پیدا كنند.

اما مهریه دختران طبقه ثروتمند چه قدر بوده است؟

سه پارچه آبادی در یزد، یك كمربند طلا كه با سكه های اشرفی تزئین شده بود، یك نیم تاج مرصع و غرق در جواهر و ده دست لباس فرنگی (این آخری خیلی مورد توجه عروس خانم قرار گرفته بوده). در ضمن آقای داماد قبول كرده بود كه 6هزار تومان هم شیربها بدهد.

طلاق

در دوره قاجار در صورتی كه زن در مورد خاصی چون عدم دریافت نفقه از مرد، انحرافات اخلاقی و یا ناتوانی جنسی مرد، می توانست درخواست طلاق نماید و در صورت طلاق وظیفه نگهداری كودكان از سوی مردان و مشكل پرداخت مهریه نیز مردان معمولی جامعه را نیز از فكر طلاق زنانشان منصرف می كرد.

 

0
0
0
0 نفر

0 نظر

اطلاعات
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.