تاریخ اجتماعی ایران - بخش اول

2 مرداد 1399   azizi   مطالب و مقالات / تاریخی   0 نظر   184 بازدید   |

ایران در روند چندین هزار سال تاریخ خویش، به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه اش - پل ارتباطی میان اقوام شرق و غرب - نقش مهمی را در روابط اجتماعی ملل ایفا نموده است.

تاریخ اجتماعی ایران


همین امر باعث شده است تا در جای جای این سرزمین پهناور، اقوام مختلف همواره در تردد باشند و بعضا در موقعیت مناسب در منطقه ای از این سرزمین برای خود حکومتی ایجاد نمایند.

برخورد این حکومت ها با یکدیگر و تاثیر و تاثر پذیری از همدیگر در روابط اجتماعی، گاه باعث جذب و مستهلک شدن قومی در قومیتی دیگر و گاه در نشیب و فرازهای تاریخی باعث اضمحلال کامل آنان شده است.

اما همین فرایندهای اجتماعی نیز باعث دوام و بقای چندین هزار ساله سرزمین ایران گردیده است. به طوری که دانشمندان، این سرزمین را یکی از هفت منطقه ی تمدن ساز بشری به حساب می آورند.

نگارنده سعی نموده است در جلد اول کتاب تحت عنوان تاریخ اجتماعی از آغاز تا انقلاب مشروطیت ایران، با بهره گیری از منابع مختلف، اعم از دست اول یا غیره، در چهارچوب عمل انسان ها و روابطی که آنان با طبیعت و بین خود به منظور ارضای نیازهای زندگی ایجاد کرده اند را روشن سازد و در این راستا، انگیزه های انسانی و نتایج اعمال آنان که همواره مستلزم توجه به وابستگی متقابل روابط اجتماعی است و قوانینی که به دگرگونی های تاریخی نظم می بخشد و از خلال این روابط مشخص و روشن می شوند را مورد بحث قرار دهد.

1 -جغرافیای ایران
فلات ایران که محدوده طبیعی و پهنه بزرگ رویدادهای تاریخ اقتصادی - اجتماعی ایران و مرکز فعالیت قوم ایرانی بودهاست، از شرق و غرب بین دره سند و سرزمین میان رودان بین النهرین و از طرف شمال، بین ترکمنستان و دریای خزر و ماورای قفقاز و آمو دریا رود جیحون، از طرف جنوب، به خلیج فارس و دریای عمان منتهی می گردد که مجموعا حدود 2600000 کیلومتر مربع مساحت آن می باشد که 1648000کیلومتر مربع آن، مساحت ایران کنونی است.

سرزمین کنونی ایران از نظر شرایط مختلف جغرافیایی، یعنی پستی و بلندی زمین، آب و هوا و اقلیم، میزان رطوبت، نوع گیاهان و جانداران، استعداد خاک و منابع زیر زمینی دارای وضع بسیار متفاوت می باشد.

در ایران از نظر پستی و بلندی سه رشته کوهستان وجود دارد:
در شمال، رشته جبال البرز که از دنباله کوه های قفقاز و ارمنستان منشعب می شود و تا ساحل جنوبی دریای خزر و سپس شمال خراسان امتداد می یابد. بلندترین ارتفاع جبال البرز، قله ی آتشفشان دماوند با 5654 متر ارتفاع می باشد و به وسیله کوه بابا که در شمال افغانستان واقع و بلندترین قله آن 4964 متر است که همه فصول سال از برف پوشیده می باشد به کوه های هندوکش و در ادامه به هیمالیا می پیوندد.

از شمال غرب ایران رشته کوه های زاگرس شروع و پس از عبور از غرب و جنوب، در امتداد خلیج فارس، به دریای عمان می رسد و به موازات ساحل اقیانوس هند تقریبا تا مصب رود سند امتداد می یابد. 1 این رشته کوه ها در ایران هزار کیلومتر طول و تا دویست متر عرض دارد. 

گذشته از این دو ناحیه کوهستانی، نواحی کوه های مرکزی و کوه های مرزی را در مشرق باید ذکر کرد که اغلب کوه های این نواحی، به عکس ارتفاعات شمال و غرب، بایر و برهنه بوده و کمتر گیاه دایمی در آن ها مشاهده می شود.

این رشته کوه ها که در دو جانب فلات ایران کشیده شده اند، متعلق به دوران سوم زمین شناسی می باشند که دارای ذخایر بسیار گرانبها هستند که حتی در جهان باستان نیز ارتش آن شناخته شده بوده است.

به طوری که محققین در مورد سیر تکوینی این ناهمواری ها اظهار نظر می نماید، یک دوم مساحت ایران را کوهستان تشکیل می دهد که با پیدایش کوه های جنوب اروپا و آسیا همزمان بوده است.

دو عامل در شکل گیری این کوه ها موثر بوده اند: یکی عامل معرفت الارضی قاره اروپا و آسیا و دیگری، امواج آتشفشانی ها.

فلات ایران را دره هایی تشکیل می دهد که تا حد زیادی پر ازلایه های رسوبی است که به طور یکنواخت بر روی هم قرار گرفته اند و در پایین ترین لایه، آمیخته ای به هم فشرده از ریگ و شن و خاک است و می توان از میان آن، بی آن که به لایه دیگری برخورد، چاه ها و دالان های زیرزمینی حفر کرده از این رو، ظاهرا فلات ایران پیش از دوران چهارم زمین شناسی زیر آب بوده است.

نواحی مرکزی ایران فوق العاده خشک و کویری است که از این میان ، کویر مرکزی خشک ترین نقطه ی کره ی ارض می باشد و کوه های مرتفع اطراف آن مانع رسیدن ابرها به درون فلات می شوند.

کویر نمک از نظر ساختمانی، با کویر لوت تفاوت بسیار دارد، چه کویر لوت حفره ای است که در اثر شکستگی طبقات زمین احداث شده در حالی که کویر نمک یک چاله بزرگ زمین شناسی می باشد.

قسمت اعظم کویر نمک را شن و سنگ ریزه پوشانده است که اغلب دستخوش باد قرار می گیرد و توفان های شدید، شن های آمیخته به نمک را مانند امواج دریا به حرکت درآورده، گاهی تپه های طولانی تا ارتفاع چهل متر از خود به جای می گذارد.

این تپه های شنی که در اثر وزش باد تغییر مکان می دهند به تپه های ریگ روان معروف است و برای کاروان ها و آبادی های اطراف کویر خطرناک می باشد.

مقدار بارندگی در این نواحی حدود 100 میلیمتر و اختلاف درجه حرارت در شبانه روز در طول سال، خیلی زیاد - بین صفر تا هفتاد درجه - میباشد.

به نظر می رسد عواملی که در کیفیت آب و هوای ایران موثر می باشد، می توان به دو دسته تقسیم نمود: دسته اصلی و دسته فرعی.

دسته اصلی مانند: عرض جغرافیایی ، حرارت ، جریان های هوایی ، رطوبت و باران دسته فرعی مانند: دریاها، پوشش گیاهی و از این قبیل.

کتاب: ‌‌تاریخ اجتماعی ایران از آغاز تا مشروطیت
نوشته: عزت الله نوذری
0
0
0
0 نفر

0 نظر

پیام سیستم
برای ارسال نظر، باید در سایت عضو شوید.